En Vigo, ante un auditorio de Club FARO, o investigador galego Senén Barro presentou o seu libro ‘Poden pensar as máquinas?’ e debuxou un mapa claro de riscos e oportunidades que plantea a intelixencia artificial. Foi o martes pola tarde; xunto ao editor Henrique Alvarellos repasou desde a velocidade dos avances ata o impacto sobre o emprego, a educación e a regulación. Barro, director científico de CITiUS na Universidade de Santiago, lanzou unha advertencia que soa a consigna: a IA non nos vai escapar, pero esixe que se xestione desde a sociedade.
Desenvolvemento dos feitos
A intervención de Barro combinou explicación técnica —é doutor en Física e catedrático en Ciencias da Computación e IA— con metáforas accesibles. Abriu cunha afirmación deliberadamente provocadora: a IA está xa en mans de gobernos, empresas e, en última instancia, dos cidadáns. «Todos temos que ser axentes do seu avance e preocuparnos de reclamar que non nos vale un mundo sen traballo e coa riqueza en mans de xente con tanto diñeiro que nin ChatGPT sabería dicirlle onde gastalo», dixo, provocando sorrisos que pronto se volveron reflexión.
O autor lembrou que existen estimacións que colocan arredor do 15% a parte do traballo que podería automatizarse na próxima década. Non se tratou dunha sentenza inapelable, senón dunha advertencia: «Sería un caos non anticiparse», engadiu. A continuación explicou por que os sistemas actuais non son seres pensantes en sentido humano: carecen de mente biolóxica, de sentido común, e requiren cantidades enormes de exemplos e supervisión humana para aprender.
Barro puxo un exemplo doméstico que ilustra a fragilidade da aprendizaxe automática: unha cámara intelixente adestrada para seguir o balón nun estadio en Escocia acabou seguindo a un liñeiro calvo durante todo o partido. O erro, dixo, demostra que os algoritmos recoñecen patróns pero non comprenden o mundo como o fai unha persoa. Tampouco, engadiu, son tan «artificiais» nin tan «intelixentes» como ás veces se vende por interese comercial.
«Se tomamos a RAE, non pensan: non teñen mente nin cerebro; pero se falamos en termos utilitarios, si resolven problemas, aprenden e acadan niveis de autonomía que nos afectan a todos», sinalou Barro.
Contexto e antecedentes
O auxe da IA na última década non é casualidade. Barro desgranou cinco piares que explican a revolución: o aumento exponencial da potencia de cálculo —«os primeiros modelos facían miles de operacións por segundo; hoxe algúns ordenadores executan máis dun trilión»—, a evolución dos algoritmos, a enorme cantidade de datos dispoñibles na rede, o investimento público e privado, e unha percepción social aínda maioritariamente favorable en determinadas rexións como o Sureste Asiático.
Nese último punto presentou unha cifra que pon en perspectiva o desequilibrio global de recursos: neste exercicio as grandes tecnolóxicas estadounidenses —as catro que lideran o desenvolvemento— invertirán ao redor de 650.000 millóns de dólares, unha magnitude que Barro comparou co que destina España ao seu sistema de educación pública. Foi unha chamada a non simplificar: a carreira tecnolóxica ten impulso económico e política detrás, e non sempre con retorno comercial inmediato, senón con carácter estratéxico.
Tamén abordou a competencia global: China, asegurou, vai por diante en varios frontes e podería superar aos Estados Unidos. Citou proxectos de educación «multiaxente» en China que, se se consolidan, transformarían a personalización docente. En Galicia ese debate non é alleo: a comunidade, cunha poboación envellecida e un tecido industrial baseado na automoción, o naval e a conservera, enfronta preguntas prácticas sobre formación e reconversión laboral.
