A Universidade de Santiago de Compostela (USC) contratou ao físico experimental mexicano César Cabrera para incorporar unha nova liña de investigación no Instituto Galego de Física de Altas Enerxías (IGFAE). Cabrera, procedente da Universität Hamburg, conseguiu en 2025 unha prestixiosa Starting Grant do Consello Europeo de Investigación (ERC) que dotará o seu proxecto con 1,9 millóns de euros. O obxectivo: construír un simulador cuántico con átomos ultrafrios que permita explorar novos estados da materia e abrir vías tecnolóxicas a longo prazo.
Do laboratorio á maqueta cuántica: que busca o novo proxecto
O núcleo do traballo que Cabrera trae a Santiago consiste en atrapar, manipular e arrefriar átomos ata temperaturas moi próximas ao cero absoluto. Nesas escalas, os efectos cuánticos deixan de ser anecdóticos e comezan a ditar o comportamento colectivo da materia. O que en condicións habituais sería imposible de observar, nun sistema de átomos ultrafrios fálle visible e controlable.
Segundo o propio investigador, a idea é “construír unha maqueta” no laboratorio que reproduza as mesmas regras físicas de materiais complexos —por exemplo, aqueles capaces de exhibir superconductividade ou comportamentos magnéticos exóticos— e seguir paso a paso como emerxen esas propiedades cando interactúan moitos corpos. Esa estratexia, coñecida como simulación cuántica, complementa á física teórica e aos cálculos numéricos, e en casos concretos supera as capacidades dunha computadora clásica.
A implantación experimental requerirá un montaxe avanzado: cámaras de vacío, sistemas láser para arrefriamento e manipulación, trampas ópticas e protocolos de control e lectura de estados cuánticos. Non é un experimento de fin de semana: fontes do IGFAE sinalan que a construción do laboratorio e a posta a punto dos primeiros simuladores pode esixir varios anos, ademais da formación específica de estudantes e técnicos.
En paralelo á parte experimental, o proxecto contempla unha vertente teórica e de simulación clásica que permitirá comparar resultados e planificar experimentos. Neste sentido, a coordinación con centros como o CESGA e o seu Quantum Computing Lab será un piar, tanto para procesar datos como para deseñar modelos que guíen as probas no laboratorio.
Traxectoria e motivos: por que Galicia e por que agora
A chegada de Cabrera non é casual. O físico realizou os seus estudos na Universidade Autónoma de San Luis Potosí (México), fixo un mestrado en Bonn e defendeu a súa tese no ICFO de Barcelona, onde participou en experimentos pioneiros con gases cuánticos ultrafrios, incluída a primeira observación dun condensado de Bose–Einstein en España. Posteriormente desenvolveu parte da súa carreira en Hamburgo, desde onde conseguiu a prestixiosa bolsa europea.
O atractivo da USC para Cabrera foi dobre. Por unha banda, o IGFAE ofrece un entorno de investigación consolidado e con tradición en física experimental de alto nivel. Por outra, a comunidade galega veu articulando nos últimos anos unha aposta palpable pola ciencia cuántica, con iniciativas públicas e privadas que tentan conectar investigación básica, supercomputación e transferencia tecnolóxica. O Quantum Computing Lab, impulsado polo IGFAE e polo CESGA, é só unha mostra desa estratexia.
Non é a primeira vez que Galicia consegue atraer talento internacional en áreas moi especializadas. Na última década a rexión ten intentado romper a vella imaxe de “corta duración” na carreira científica, ofrecendo agora instalacións e redes de colaboración que permiten proxectos a medio e longo prazo. Cabrera anuncia ademais a súa intención de formar estudantes e crear un equipo que vaia consolidando a liña de átomos ultrafrios en Santiago.
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.