Talavera la Vieja: o legado dun pobo que a auga non puido borrar

Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, talavera vieja: legado pobo que. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.

Os detalles que xurdiron revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. «O día da inundación, lembro estar na parte alta, vendo como a auga corría cara ao pobo, saltaban as lebres, as serpes, impresionaba, pero teño gravado o momento no que o río chega á casa do meu pai e se leva o columpio co que eu tanto xogara, co que fora feliz». Hugo ten 89 anos. O seu pobo, do que a súa muller, Filo, afirma «é o único do que fala», desapareceu en 1963 baixo as augas do río Tajo, pola construción do emblemático encoro de Valdecañas en pleno réxime franquista. El, hoxe, segue dicindo que é de Talaverilla, que é como os naturais coñecían –e seguen coñecendo– Talavera a Vella. Co paso dos anos, a historia do que foi un dos grandes municipios do norte cacereño foise disipando, incluso para boa parte dos extremeños. Volveu a primeiro plano cando, en setembro do ano pasado, falecía Silveria Martín. Era a muller máis lonxeva de España, con 114 anos. A moitos, entón, sorprendeulles ler que naceu en Talavera a Vella, un pobo que «non existía». Paradóxicamente, o seu falecemento fixo renacer, dalgunha forma, a grandeza que, antaño, chegou a posuír o municipio. No momento da inundación, estímase que había preto de 2.000 talaverinos, que foron indemnizados e reubicados noutras partes de Estremadura e o resto de España. A administración avisoulles anos antes, en 1957. «Estabamos concienciados», conta Hugo, que admite que Hidroeléctrica, encargada do proceso, pagoulles ben: «Algunhas persoas din que marchamos por catro perras, pero iso é mentira, tasaron e pagaron ben». Aínda que, iso si, o diñeiro non o comprou todo: «Os sentimentos que tiñamos alí, da xente maior, iso non tiña prezo nin entón nin agora». Antes, moito antes de acabar baixo as augas do Tajo, Talavera a Vella tivo unha historia de grandeza e poderío na Península Ibérica. Carlos J. Morán, investigador do Instituto de Arqueoloxía-Mérida (CSIC-Xunta de Estremadura), apunta a un orixe vetón nos seus primeiros asentamentos, ata que xa en época romana, como Augustobriga, adquiriu unha enorme relevancia e notoriedade, converténdose en ‘municipum’: «Probablemente, este núcleo de poboación actuou de cabeceira para transaccións e intercambios comerciais e foi referente administrativo das aldeas e poboacións menores do seu contorno». A poboación estaba conectada con Emérita Augusta e Caesaraugusta. A zona garda un tesouro orientalizante de grande valor. O mellor exemplo, afirma Morán, deste poderío recóllese en «Los Mármoles», que foi o icono, primeiro de Augustobriga e, despois, de Talavera a Vella. Pasaron os séculos, pero a vida construíase e ordenábase arredor dun edificio tan impoñente como emblemático: «O seu nome baséase nos restos de estuco que se poden observar hoxe en día nas catro columnas que forman o seu fronte, enchendo as estrías e pintado imitando o mármore, como noutros exemplos por todo o imperio». Ese edificio foi case o único que se salvou do pobo. Hidroeléctrica tíñao previsto desde o primeiro día: «Seguramente, a conservación destas ruínas será de interese para o Tesouro Arqueolóxico Nacional e, en consecuencia, propón desmontalas e embalalas coidadosa e ordenadamente». Así se fixo. Desmontouse o edificio e reubicouse no concello de Bohonal de Ibor, tamén na provincia de Cáceres, emulando a posición orixinal do edificio, de costas ao río. A Consellería de Turismo, Cultura e Deportes da Xunta de Estremadura pretende apostar por recuperar todo o valor arqueolóxico e patrimonial de Talavera.