No CPI Terras de Maside, no rural de Ourense, unha nena de 3º de Primaria deixou de illarse e recuperou o sorriso no recreo. Chámase Coraima, ten unha xordeira de nacemento e, grazas ás adaptacións físicas do centro e á aposta pola lingua de signos entre o alumnado, pasou de comunicarse só con xestos caseiros a manter conversacións cos seus compañeiros.
Coraima e o traballo dentro da aula
A historia non é únicamente emotiva; nace de decisións concretas tomadas durante os últimos cursos. Tras unha etapa complicada en Infantil, Coraima foi operada para recibir implantes cocleares, o que facilitou a súa asistencia regular á clase. O colexio solicitou entón apoio especializado á Consellería de Educación e respondeu coa incorporación dunha profesional que atende de xeito prioritario á alumna: Natalia.
Natalia plantexouse desde o primeiro momento unha máxima: que a intervención se faga dentro do grupo de referencia na medida do posible. A rehabilitación e a aprendizaxe dunha lingua nova —a signada— requiren tempo, pero o equipo docente adaptou métodos e materiais. En vez de exercicios puramente auditivos ou de lectura silábica, a ensinanza de linguas apóiase na asociación palabra-imaxe e en soportes visuais permanentes. Fotografías que ilustran palabras, pictogramas xunto aos nomes dos pupitres e un abecedario dactilolóxico na porta son xa parte da paisaxe cotiá do centro.
Ademais da aula, o colexio rematou recentemente un proxecto de accesibilidade visual. A cartelería dos corredores e dependencias incorpora pictogramas e, nalgúns casos, o acompañamento visual dunha persoa signando ao lado do nome da aula. Segundo fontes próximas ao centro, esta dobre vía —imaxe máis signo— foi decisiva para que Coraima identifique rapidamente cada espazo e gañe seguridade para se mover soa polo colexio.
A lingua de signos como ferramenta de convivencia
Non se limitou a adaptar o contorno físico. O CPI contactou coa Federación de Asociacións de Persoas Xordas de Galicia para que unha especialista acuda semanalmente e ofreza sesións de lingua de signos. Desde o curso pasado, cada luns hai dúas sesións: unha individual para traballar as necesidades específicas de Coraima e outra dirixida ao resto da clase. O obxectivo é ambicioso e simple á vez: que a comunicación non dependa dun mediador.
Os resultados son visibles. Nenos e nenas de oito ou nove anos saúdan a diario co xesto que aprenderon, deletrean con soltura o alfabeto dactilolóxico e incorporaron un vocabulario básico para falar coa súa compañeira xorda. A transformación social dentro da aula é palpable: o que empezou como unha clase de aprendizaxe interprétase polos pequenos como un xogo divertido e polo profesorado como unha ferramenta de convivencia.
«Ao principio foi un pouco difícil, pero despois xa foi sinxelo. A mestra fala pero é xorda, e cando está con nós fala en lingua de signos para que adiviñemos o que é», relata Lucía, alumna da clase, coa naturalidade de quen só ve unha práctica habitual no seu día a día.
A pedagogía empregada combina rutina e repetición con actividades lúdicas: saúdos visuais ao entrar, signos persoais para os nomes e exercicios onde a imaxe e a palabra se enlazan. Esta estratexia permitiu que algúns nenos que nun principio mostraban reticencias agora procuren activamente a Coraima nos recreos para mostrarlle algo ou contarlle unha anécdota.
Repercusións locais e pasos seguintes
O proxecto do CPI Terras de Maside non é un caso illado en Galicia, pero sí un exemplo prác
