Galicia rexistrou 18 mortes atribuíbles ao calor durante maio de 2026, segundo datos do sistema MoMo do Instituto de Saúde Carlos III. Esta cifra representa o 18 % do total nacional, que ascendiu a 101 falecementos —o dato máis alto xamais rexistrado para este mes en España—. O período crítico coincidiu coa última semana e media de maio, cando as temperaturas disparáronse en todo o territorio galego. As provincias de Ourense e Pontevedra, xunto ao interior de Lugo, foron as máis afectadas polo inusual repunte térmico.
Os feitos
O Ministerio de Sanidade activou o Plan Calor o 13 de maio, apenas días antes de que comezara a ola de calor que deixaría 18 vítimas mortais en Galicia. O sistema de alerta, baseado en límites de temperatura específicos por zonas, despregouse nas 16 áreas de meteosalud definidas na comunidade. En localidades como O Carballiño ou Monforte de Lemos, as temperaturas achegaronse ou superaron os límites críticos, situados entre os 27,8 °C no noroeste coruñés e os 39,2 °C en Valdeorras.
Durante unha rolda de prensa en Madrid, a ministra de Sanidade, Mónica García, alertou de que o perigo xa non é só a intensidade do calor, senón a súa precocidade. «O problema é que o calor cada vez chega antes. E cando chega antes, os nosos organismos aínda non se han aclimatado», sinalou. O responsable de Saúde e Cambio Climático do Ministerio, Héctor Tejero, precisou que en A Coruña, con apenas 27,8 °C, xa se dispara o risco sanitario, mentres que en Córdoba se requiren 41,3 °C para alcanzar o mesmo nivel de alerta.
O sistema MoMo, que cruza datos de mortalidade diaria, temperatura da Aemet e perfil demográfico, detectou un pico de defuncions entre o 18 e o 31 de maio. A maior parte dos falecidos eran persoas maiores de 75 anos, residentes en entornos urbanos con escasa ventilación. Non houbo avisos oficiais de nivel laranxa ou vermello en Galicia, pero fontes municipais de localidades como Ourense capital admiten que «a percepción social do risco era baixa, e iso dificultou as medidas preventivas».
Contexto e antecedentes
O sucedido en maio de 2026 rompe coa tendencia recente, pero non coa traxectoria de fondo. En maio de 2025, Galicia rexistrou 7 mortes por calor; en 2024, 9; e en 2023, tamén 7. O salto ata 18 nun só ano é abrupto, e non parece casualidade. A ninguén se lle escapa que o cambio climático está adiantando os episodios térmicos severos, e Galicia, tradicionalmente húmida e fresca, xa non é refuxio climático como no pasado.
Basta con mirar os datos do Plan Calor desde a súa creación: cada ano actívase antes, e cada ano esténdese máis aló de setembro. En 2025 prolongouse ata o 12 de outubro en zonas do sur peninsular. En Galicia, aínda que o limiar de risco é máis baixo, a concienciación segue rezagada. «Aquí non estamos preparados para isto», recoñeceu un técnico de saúde pública nunha comarca do Miño, onde as temperaturas superaron os 37 °C durante tres días seguidos. «A xente segue abrindo as fiestras ao mediodía, sen sombra, sen aire acondicionado. E os servizos sociais están desbordados.»
Perspectiva e futuro
O Plan Calor previrá finalizar a súa actividade o 30 de setembro, pero inclúe un criterio de flexibilidade que permite estendela ata o 15 de outubro se as condicións o esixen. Alí está a clave: xa non se trata dun plan estacional, senón dunha ferramenta estrutural. O certo é que o modelo actual, baseado en alertas por SMS e email a través de meteosalud.es, ten baixa penetración entre os colectivos máis vulnerables. Nos concellos como Quiroga ou Pantón, menos do 30 % da poboación maior inscríuse no servizo.
Un responsable do sector sanitario en Lugo, que pediu o anonimato, foi claro: «O sistema está pensado para quen ten móbil, sabe ler un aviso e pode comprar un aparato de aire. Pero a maioría dos maiores non están nese grupo. Necesitamos intervención directa, visitas, chamadas, redes de veciños. E iso custa diñeiro e persoal que non temos».
