Detectives privados e baixas laborais: o outro equipo no campo

En Galicia, cada vez son máis as empresas que recorren a detectives privados para destapar fraudes nas baixas laborais. Mentres algúns empregados comunican doenzas que lles impiden traballar, despois déixanse ver xogando ao fútbol, traballando no campo ou pasando horas en locais de hostalaría. A picaresca, lonxe de ser unha anécdota, converteuse nun fenómeno que preocupa en comarcas como O Salnés, A Mariña ou a área de Vigo. O custo para as arcas públicas e privadas é notable, e a vixilancia sofisticouse para non deixar marxe á trampa.

Do parte médico ao céspede: unha ruta demasiado frecuente

Non é raro que, nun partido afeccionado na costa de Lugo, apareza na aliñación alguén que, segundo os papeis, debería estar de baixa. O fútbol, co seu ritmo e esixencia física, converteuse no escenario predilecto para que os detectives documenten contradicións flagrantes. Un alto cargo municipal recoñece que algúns casos “cantan” mesmo antes de que se levante acta: abonda con revisar as redes sociais ou escoitar rumores no vestiario. Demasiado evidente.

Máis alá do deporte, o traballo no campo ocupa un lugar destacado na lista de actividades incompatibles cunha baixa. Sulfatar viñas ou recoller patacas nas Rías Baixas pode ser incluso máis duro ca unha xornada laboral convencional, e sen embargo hai quen non dubida en facelo a pesar de estar de baixa por doenzas lumbares ou lesións musculares. A paradoxa é evidente. Quen o ve desde fóra —un veciño, un familiar— non sempre o denuncia, pero a sospeita adoita chegar antes ou despois a Recursos Humanos. Aí está a clave.

Os bares como oficina: a vixilancia multiplícase

Sentados nunha terraza da Praza Maior de Ourense, algúns traballadores de baixa alongan o café ou a caña máis do recomendable. As imaxes captadas por detectives privados convertéronse en probas habituais nos despachos das aseguradoras e das mutuas. O seguimento adoita durar varios días, suficiente para acreditar unha rutina incompatible coas doenzas alegadas. “Non é só unha cuestión de ética, é unha fraude económica”, subliña unha persoa vinculada á inspección laboral.

Cómpre lembrar que a contratación de detectives medrou no último lustro. Aínda que non existen cifras públicas detalladas en Galicia, asociacións do sector falan dun aumento sostido de casos relacionados con baixas que xeran sospeitas. O procedemento é case sempre o mesmo: a empresa detecta patróns anómalos —ausencias prolongadas, reincidencias, comentarios— e solicita axuda externa. A proba visual, en moitos casos, resulta definitiva ante un xuíz.

Custo público e privado: unha factura en aumento

O impacto económico das baixas fraudulentas non é menor. Fontes xudiciais apuntan a que a sobrecarga no sistema sanitario e nas mutuas repercute no custo final das cotizacións, tanto para empresas como para o propio Estado. A Seguridade Social, por exemplo, asume cada ano centos de millóns en prestacións por incapacidade temporal. Unha parte deste gasto, recoñecen técnicos do sector, podería evitarse con controis máis exhaustivos.

Abonda con mirar a evolución recente dos litixios por despedimento obxectivo en Galicia para comprobar que a picaresca laboral non é residual. O repunte destes procedementos desde a pandemia puxo o foco na necesidade de reforzar a vixilancia e mellorar a coordinación entre administracións. Ninguén discute que existen baixas plenamente xustificadas, pero a sensación de impunidade ante as fraudes aínda é alta en determinados ámbitos laborais.