Val de Monterrei, 30 de agosto de 2025. Sobre un paisaje carbonizado, unha silueta resiste: o conxunto monumental do castelo e a fortaleza que coroa a lomada mantéñense como o único punto de verdor a quilómetros á redonda. Aquela imaxe, captada desde o aire polo veterano fotoxornalista Pedro Armestre para a ONG Greenpeace, resume a devastación causada por aquilo que xa figura como o segundo maior incendio forestal da historia de Galicia.
Imaxes que contan a magnitude da catástrofe
As fotografías tomadas dende unha aeronave ofrecen unha perspectiva brutal: colinas enteiras transformadas en cinza, vaguadas de fume que aínda non se disiparan e fincas de viñedo consumidas polas chamas. Armestre, que leva máis de trinta anos a documentar crises ambientais por todo o planeta, non puido estar «en primeira liña de lume» por problemas de saúde, pero alugou un helicóptero para retratar a traxedia desde o aire. O resultado é un rexistro cuxas composicións —un castelo intacto no medio dun mar queimado— actúan como indicador gráfico de perdas materiais e simbólicas.
Quen coñece a comarca de Monterrei sabe que o castelo, ligado á historia fronteiriza entre Galicia e Portugal, é máis que un monumento: é un punto de referencia para a identidade local. Verín e os concellos veciños viron como a tempada de incendios se come anos de traballo agrario e forestal. As instantáneas de Armestre, ademais do seu valor estético, son un inventario visual que servirá para avaliar danos, documentar réplicas e lembrar o que se perdeu.
«Quería que a xente vise o que a lupa dos mapas non alcanza: a escala e a soidade da devastación»,
di o propio fotógrafo na breve nota que acompaña a súa serie de imaxes. É unha reflexión que remite a outras campañas súas —desde glaciares do Ártico a paisaxes destrozadas por vertidos— onde a mirada aérea axuda a entender a dimensión real dunha emerxencia.
Seca, calor e un patrón que se repite
Os bombeiros e os servizos de emerxencias coincidiron na simultaneidade de factores que transformaron moitos lumes en monstros difíciles de conter: ondas de calor prolongadas, chans resecos por meses sen choiva e combustibles forestais acumulados por anos de abandono rural. A isto engádense patróns de xestión do monte que en Galicia levan décadas en debate: ordenación de masas arbóreas, presenza masiva de eucalipto en zonas de maior produtividade forestal e a redución do pastoreo e dos usos tradicionais que mantiñan a paisaxe aberta.
En Ourense, provincia que concentra boa parte da superficie afectada, as estacións meteorolóxicas rexistraron en agosto valores de temperatura e déficit hídrico que non eran habituais até hai poucos anos. Aínda que aínda non hai confirmación oficial sobre as causas precisas da maioría dos focos, axentes forestais e técnicos do Consorcio Galego de Servizos de FP apuntan a unha confluencia de negligencias humanas e condicións meteorolóxicas extremas. A investigación sobre varios dos focos continúa aberta e, á falta de conclusións xudiciais, a sospeita de incendios provocados e de negligencias en labores agrícolas persiste no debate público.
A recurrencia de episodios similares en tempadas recentes obriga a mirar máis aló da extinción inmediata. Non se trata só de apagar as chamas: é necesario repensar o mapa do monte galego, as políticas de prevención e a economía rural que sosteñen —ou non— a mellor defensa contra estes eventos.
Impacto local e retos para a recuperación
A comarca de Monterrei, coa súa D.O. de recoñecido prestixio e un tecido de adegas familiares, enfronta agora danos en viñas, camiños rurais e bosques que alimentan o turismo e a apicultura. Fontes municipais de Verín xa cuantificaron perdas en explotación
