Comezou o 12 de agosto, arredor das 14:30, na parroquia de A Granxa (Oímbra) e non se deu por extinguido ata o 31 de agosto. En apenas tres semanas, o lume que varreu a comarca de Monterrei converteuse no segundo maior incendio da historia de Galicia: 23.763 hectáreas calcinadas, nove municipios afectados e poboacións enteiras que aínda contan perdas materiais e recordos queimados. A A-52 quedou cortada, aislando temporalmente Ourense da meseta, e a memoria colectiva da zona quedou marcada por imaxes de montes ennegrecidos e casas salvadas ao filo.
Como se desatou e por que foi imparable
A orixe foi, segundo a investigación inicial, un foco en A Granxa que atopou combustible nun verán de temperaturas elevadas e ventos fortes. A orografía da zona, con montes de pendentes pronunciadas na comarca de Monterrei, facilitou a propagación e complicou as labores de extinción. No primeiro día de combate as chamas foron tan virxentes que neutralizaron os esforzos dos equipos de terra e deixaron feridos a varios brigadistas do Concello de Oímbra; un deles, un mozo de 18 anos, sufríu queimaduras en máis do 50% do seu corpo.
A resposta despregada foi masiva. Foron mobilizados 18 técnicos, 175 axentes, 241 brigadas, 153 motobombas, ademais de maquinaria pesada como 6 pás e unidades de apoio técnico; no aire operaron 18 helicópteros e 34 avións, e contouse incluso coa intervención da UME. A pesar de todo, o lume avanzou durante case vinte días ata confluir con outro incendio en Gudín (Xinzo de Limia), ampliando o perímetro queimado e complicando a contención.
Os danos materiais foron cuantiosos: 14.491 hectáreas de monte raso e 9.273 de arbolado, ademais de vivendas calcinadas e explotacións arruinadas. Aldeas como A Caridade (Monterrei) quedaron rodeadas por as llamas o 13 de agosto; moitas casas e vehículos foron pasto do lume, e familias como a de Samuel Vieira Justo, de 42 anos, quedaron sen a vivenda que os seus avós levantaran e sen os bens que acumulaban xeracións.
Relatos da batalla: rescates, veciños e feridas que quedan
No medio da devastación houbo imaxes de heroísmo e escenas que lembran a películas. O 13 de agosto, na parroquia de Santa Baia (Cualedro), tres persoas quedaron atrapadas nunha explotación ganadeira. Tres axentes da Policía Nacional, un deles fora de servizo, regresaron ao lugar despois de ser alertados polos familiares e conseguiron sacar aos atrapados entre unha densa columna de fume. A narración dese rescate —con chamadas ao teléfono e voces implorando auxilio— evidencia a rapidez coa que o lume puido encerrar a persoas nun territorio rural mal comunicado.
Vexiños e relatos locais compararon a magnitude do ocorrido con imaxes extremas. Así o sintetizou un habitante que viu quilómetros de monte consumidos: “Foi como a bomba de Nagasaki”, resumiu, unha frase que recolle o estupor pola velocidade e amplitude do lume. Moitos dos pobladeiros lembran como, en cuestión de minutos, as llamas pasaban dun límite a outro empurradas por rachas imprevisibles. Nas aldeas próximas á fronteira con Portugal, como a citada A Caridade, o vento converteu os bosques en proxectís e as choperas e castaños —o patrimonio agrícola e cultural da comarca— quedaron reducidos a troncos calcinados.
“Foi como a bomba de Nagasaki”, dixo un veciño ao ver os quilómetros de monte que arderon arredor do seu pobo.
En paralelo ao sufrimento humano producíronse escenas cotiás que dan conta da resiliencia rural. En Bousés (Oímbra) un cartel pegado en madeira anunciaba, con letras vermellas sobre fondo branco, algo tan sinxelo como quen gardara unha azada perdida: “Se alguén perdeu unha aixada os días do lume, a ten Alfonso”. Ese detalle, case anécdota, sintetiza a cooperación veciña: nas festas ou nas traxedías, nestas aldeas todos saben onde vive cada quen e ninguén queda fóra do tecido comunitario.
Antecedentes e claves para entender o ocorrido
Non é a primeira gran ola de incendios que azota Galicia, pero sí unha das máis extensas en superficie queimada. A combinación de abandono de terreos, masa forestal continua, veráns máis secos e unha rede de cortafuegos insuficiente volve poñer sobre a mesa debates pendentes na comunidade: xestión do monte, políticas de prevención, mantemento de vías e axudas á repoblación rural. Monterrei, co seu mix de monte raso, cultivos e aldeas dispersas, reflicte de forma crúa como a fragmentación territorial pode converter un foco nunha catástrofe comarcal.
A cooperación transfronteiriza tamén foi visible: unidades de Portugal prestaron apoio nas tarefas de extinción, e en moitos pobos se lembra a axuda mutua entre concellos. A presenza da Unidade Militar de Emergencias e de numerosos medios aéreos subliña a dimensión do incidente, pero tamén pon sobre a mesa a necesidade de plans locais que permitan respostas temperás e coordinadas.
En termos humanos, as cifras non contan a perda de arquivos, fotografías ou bens sentimentais. A destrución de casas en A Caridade e o drama de familias que quedan sen fogar obrigan a pensar en medidas de acompañamento a medio prazo: reconstrución, axudas directas e programas de recuperación da paisaxe agraria que respeten a memoria colectiva das parroquias afectadas.
Que queda por diante: reparacións, prevención e memoria
A etapa inmediata será de avaliación e asistencia. As administracións locais e autonómicas deberán articular axudas para reconstruír vivendas e explotacións agrícolas, así como planos de restauración forestal que combinen técnicas de prevención coa protección de especies autóctonas. A medio prazo, a comarca de Monterrei necesitará investimentos en infraestruturas rurais, mantemento de cortafuegos e programas que incentiven o retorno ou a permanencia da poboación nos núcleos máis vulnerables.
Pero máis aló das cifras —23.763 hectáreas— o incendio deixa unha constatación menos cuantificable: a fragilidade dun modelo territorial onde o monte volveu a converterse nun actor determinante. As conversacións nas prazas de Oímbra, Monterrei e Cualedro, as mans que buscaban unha azada perdida ou as gardas que, noite tras noite, vixilaban para que o lume non tomara a aldea, son a mellor radiografía dunha comarca que agora terá que enfrontar a reconstrución sen perder as súas redes comunitarias.
