Este 19 de marzo de 2026 a poboación científica española situou ao lobo ibérico (Canis lupus signatus) na Lista Vermella Nacional de Mamíferos da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN) coa categoría de vulnerable. A decisión, impulsada pola Sociedade Ibérica para a Conservación e Estudo dos Mamíferos (SECEM) xunto ao Grupo de Especialistas de Especies de España (EsSSG), baséase nos datos do último censo e na preocupante estimación da poboación de adultos, por debaixo do limiar que a UICN considera seguro.
A avaliación e os datos que a sustentan
A catalogación baséase, en primeiro lugar, na estimación de que en España hai menos de 1.000 individuos maduros, cifra que activa criterios internacionais de risco por tamaño poblacional. Esa cifra non é un cálculo aislado: baséase no recenso de 333 grupos familiares detectados no censo nacional 2021-2024 e en características biolóxicas concretas do lobo, como a limitación reproductiva a, polo xeral, unha única parella por grupo e o porcentaxe de individuos dispersantes.
O mapa da especie debuxa un claro refuxio no terzo noroeste da península, co coñecido triángulo Galicia-Asturias-Castela e León como núcleo poblacional principal. Galicia, pola súa orografía e extensión de monte atlántico, segue sendo clave nesa distribución; nos municipios serranos e vales —desde o interior de Lugo ata algúns puntos da provincia de Ourense— concéntranse manadas e tamén tensóns coa actividade ganadeira extensiva.
Os técnicos de SECEM e EsSSG ponderaron ademais parámetros como o tamaño medio dos grupos familiares, a idade media da primeira reprodución e a proporción de exemplares novos que efectivamente chegan a dispersarse e establecerse. Estas variables inclínan a balanza cara a unha lectura conservacionista: non se pode asegurar a viabilidade a longo prazo da especie se non se toman medidas coordinadas.
Da polémica administrativa á protección científica
Cabe lembrar que exactamente hai un ano, o 20 de marzo de 2025, o lobo quedou fóra da lista de especies protexidas coñecida como Lespre aprobada polo Goberno central, unha decisión que abriu meses de intensos debates entre administracións autonómicas, comunidades rurais e organizacións ecoloxistas. Esa medida suscitou recursos, protestas e varias resolucións xudiciais; o Tribunal Supremo chegou a anular algunhas extraccións autorizadas por comunidades do Cantábrico, o que puido evidenciar as tensións entre competencias autonómicas e criterios xurídicos e científicos.
A inclusión na Lista Vermella Nacional da UICN non ten o mesmo peso administrativo que un instrumento legal estatal, pero sí exerce influencia. A UICN utilízase habitualmente como referencia técnico-científica polos ministerios e polas institucións europeas á hora de deseñar políticas de conservación e criterios de financiamento. Así, aínda que non imponga restricións directas á xestión autonómica, o seu diagnóstico será difícil de ignorar nos plans de xestión que agora se reabren.
En Galicia a noticia reaviva un debate xa coñecido: como conciliar a conservación dun gran depredador emblemático coa supervivencia de explotacións ganadeiras extensivas, moitas delas familiares e con escaso marxe económico. A presenza de mastíns e sistemas de garda, as axudas á prevención e a mellora das indemnizacións por danos son propostas recorrentes nas reunións entre consellerías, organizacións agrarias e ecologistas.
Repercusións políticas, xudiciais e sobre o terreo
A reacción política non se fará esperar. Comunidades con poboacións de lobo poden pedir que se revise a normativa de xestión ou reclamar criterios técnicos que permitan medidas excepcionais se se acreditan danos superiores. Ao mesmo tempo, grupos conservacionistas consideran que a clasificación da UICN reforta a necesidade dun plan nacional de conservación que vaia máis aló dos parches autonómicos e que incorpoe financiamento estable para medidas preventivas e para a investigación.
No terreo, ganadeiros e axentes do medio rural esperan claridades: saben que unha protección reforzada pode implicar cambios nos permisos e nos programas de control, pero tamén ven unha oportunidade para mellorar sistemas de compensación e para impulsar proxectos de convivencia que, nalgúns casos, xa se aplican en concellos do interior. A militarización do debate —batidas, autorizacións de captura, denuncias— non resolveu o problema no pasado; a UICN coloca agora a pelota no tellado político cunha evidencia científica que esixirá acción.
Un aspecto operativo é a propia calidade dos censos. Os autores do informe solicitan un seguimento continuado e homogéneo en todo o territorio, con metodoloxías comparables entre comunidades. Á falta desa uniformidade, cada administración pode interpretar os datos en función dos seus intereses, o que ocorreu en exercicios previos e contaminou o discurso público sobre o declive ou a recuperación da especie.
Para Galicia, a inclusión do lobo na Lista Vermella Nacional supón unha dobre lectura: por un lado, recoñecemento da relevancia do territorio galego na conservación do canido; por outro, un aviso de que a fragilidade demográfica esixe respostas concretas. Non se trata só de cifras ou de protección administrativa, senón de reconstruír relacións entre paisaxe, gandería e vida salvaxe nun rural que foi perdendo poboación e recursos nas últimas décadas.
Mirando ao futuro inmediato, a expectativa é que a UICN marque o punto de partida de novas negociacións, unha batería de medidas técnicas e, previsibelmente, máis recursos para o seguimento. O reto será que esas decisións —técnicas e políticas— consigan algo que en Galicia moitos reclaman dende hai anos: que o lobo poida seguir sendo un depredador presente nos montes sen que iso signifique a ruína dos que manteñen a gandería extensiva. A balanza entre conservación e convivencia volverá a poñerse a proba; a Lista Vermella acaba de inclinar o termómetro cara á urxencia.
Pódete interesar:
- Cortizo inicia obras en Chaves: 58.000 t/ano de aluminio
- Galega incorpora a ‘Tu cara me suena’ nas súas gravacións
Fonte: El Correo Gallego.
