En Pontevedra, co inicio da Cuaresma cada ano, moitas cociñas domésticas volven apostar polo potaxe de vixilia, un guiso de culler que reúne garavanzos, bacallau desalado, espinacas e ovo duro. A tradición, que arrinca o Mércores de Cinza e chega ata a Semana Santa, mantén a súa forza por motivos relixiosos, económicos e de costume familiar. Durante estas semanas, datas nas que historicamente se practicou a abstinencia de carne os venres, o potaxe aparece como unha alternativa nutritiva e accesible para afrontar os días fríos. Nos barrios e parroquias da cidade repítese a escena: cazolas fumegantes e receitas herdadas que volven marcar o menú da casa.
O potaxe de vixilia é, en esencia, un guiso de legumes enriquecido con bacallau e verduras que se deixa cocer a lume lento ata obter un caldo denso e aromático. Os garavanzos son a base calórica e a estrutura do prato, mentres que o bacallau en salazón, tras un proceso de desalado, aporta sabor e proteína. As espinacas frescas e os ovos cocidos completan un conxunto equilibrado e reconfortante, e unha cullerada de pan relado incorporada ao final adoita espesar aínda máis a preparación. O resultado é unha comida que alimenta e abriga, ideal para os días de marzo na ría.
A historia deste potaxe remite a tempos medievais, cando as normas eclesiásticas sobre o xaxún marcaron a dieta cotiá. Ante a prohibición da carne en determinadas xornadas, as familias europeas, e en Galicia en particular, combinaron legumes de boa conservación con peixe salgado que podía almacenarse e transportarse durante longos períodos. Ese pragmatismo culinario derivou en receitas que sobreviviron aos séculos polo seu equilibrio entre saciedade, custo e facilidade de elaboración, e o potaxe converteuse nun clásico que cada rexión adaptou segundo produtos locais e costumes.
En Pontevedra, a receita chegou aos nosos días tanto polo recordo doméstico como pola oferta restauradora que recupera pratos tradicionais en tempada. Veciños consultados coinciden en que, máis aló da observancia relixiosa, o potaxe segue presente por ser «un prato da casa» que remite ás avoas e á cociña de inverno. Os restaurantes que inclúen menús de Cuaresma fárono para atender unha demanda que busca autenticidade e economía, mentres que en fogares con nenos ou persoas maiores a opción valórase polo seu achegue nutritivo e o seu custo moderado.
Na práctica, quen preparan o potaxe recomendan poñer os garavanzos en remollo na noite anterior para acurtar os tempos de cocción e eliminar durezas. O bacallau, previamente desalado e desmigado, introdúcese case ao final para que conserve textura e sabor; as espinacas intégranse nos últimos minutos para manter o seu color e achegue vitamínico. Un sofrito sinxelo de cebola e allo con pemento doce serve de base aromática, e a adición de pan relado ou unha picada tradicional aporta corpo ao caldo. Dous ovos duros picados no prato redondean a ración e multiplican o seu poder saciante.
Alén da receita estrita, o potaxe funciona como signo de identidade culinaria nunha rexión onde o bacallau e as legumbres protagonizaron a despensa durante xeracións. Xunto con outros pratos de Cuaresma comúns en Galicia, como o bacallau con coliflor ou as empanadas de peixe, este guiso forma parte dun repertorio que conecta memoria, economía doméstica e estacionalidade. As variacións locais introducen toques de axada, distintos tipos de folla verde ou mesmo mariscos nalgunhas versións costeiras, pero o núcleo do prato consérvase.
A vixencia do potaxe tamén atopa razóns prácticas na conxuntura económica: ingredientes de baixo custo e longa conservación como os garavanzos e o bacallau en salazón permiten confeccionar menús asequibles sen renunciar á proteína e á enerxía necesarias. En momentos nos que os fogares vixían o p
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.