Festas e límites: cando a diversión se converte en conflito

O entroido de Verín e a sombra dun látego

As festas populares galegas, coa súa explosión de cor, música e tradición, adoitan ser escenarios de ledicia desbordante. Porén, mesmo nestes espazos de celebración colectiva, poden xurdir situacións que transcenden a mera troula. É o que sucedeu durante o entroido de Verín en 2025, cando unha denuncia por un suposto látego a unha muller embarazada sacudiu a comunidade e formulou preguntas sobre os límites entre o folclore e o respecto aos dereitos individuais.

A absolución que reabre o debate: onde está a liña?

Un tribunal ourensán emitiu un fallo que, máis alá do caso concreto, convida a reflexionar sobre como as tradicións poden chocar coa convivencia cidadá. A maxistrada encargada do caso determinou que non existían probas suficientes para atribuír a agresión a un determinado individuo, neste caso un participante vestido de cigarrón. O fallo non nega que o incidente ocorrese, pero si cuestiona a identificación do responsable. Un recordatorio de que, no medio do barullo, os actos poden quedar impunes se non se logra establecer unha conexión clara entre o autor e o feito.

O relevante non é tanto a absolución en si, senón as implicacións que arrastra. As festas, especialmente aquelas con raíces ancestrais como as do entroido galego, adoitan rexerse por dinámicas propias onde o anonimato e a colectividade dilúen responsabilidades individuais. Porén, cando esas dinámicas derivan en actos que transcenden o lúdico, a sociedade vese obrigada a cuestionarse: ata que punto o contexto festivo debe servir como atenuante de condutas que, noutro escenario, serían inaceptables?

O cigarrón: entre a tradición e a controversia

O personaxe do cigarrón, co seu característico traxe e fusta, é un símbolo do entroido verinés. A súa presenza, que noutras circunstancias sería motivo de admiración, viuse empañada pola acusación. Durante o xuízo, intentouse esclarecer se a fusta —instrumento tradicional da súa indumentaria— puido ser utilizada de maneira impropia. A defensa argumentou que o uso destes elementos forma parte dun ritual colectivo, onde o xesto perde a súa intención agresiva para converterse en parte dun espectáculo.

Pero o tribunal non o viu así. Para a xuíza, o contexto non xustifica un exceso que, ao seu xuízo, ninguén está obrigado a tolerar. A sentenza, por tanto, non condena a tradición, senón que marca un límite: mesmo na festa, hai comportamentos que traspasan o socialmente aceptable. Unha mensaxe clara para quen confunde a troula coa impunidade.

Que di a lei sobre as festividades?

Este caso non é un feito illado en España. Ao longo dos anos, diversas festas populares foron escenario de conflitos xurídicos que obrigaron a repensar a regulación destes eventos. Desde os sanfermíns ata as fallas de Valencia, os tribunais víronse na necesidade de equilibrar o dereito á celebración co dereito á integridade física e moral dos cidadáns.

En Galicia, onde as festas de inverno son un piar cultural, este debate adquire especial relevancia. As confrarías e concellos adoitan establecer protocolos para garantir que a ledicia non se converta en risco. Porén, casos como o de Verín demostran que as medidas preventivas non sempre son suficientes. Deberían reformularse as normas que regulan o uso de determinados elementos —como fustas ou petardos— durante os desfiles? Ou é responsabilidade dos participantes axustar o seu comportamento aos valores de convivencia, mesmo en días de excepción?

A vítima, entre o anonimato e o estigma

Máis alá do xudicial, o caso formula unha pregunta incómoda: que ocorre coa persoa denunciada cando a absolución non borra as sospeitas? Nunha vila pequ