A ciencia acaba de darle unha volta á historia do oliveiral galego. Un grupo operativo centrado nas oliveiras confirmou que a reprodución in vitro funciona para as once variedades autóctonas da comunidade, unha técnica que complementa a multiplicación tradicional por estaca. O obxectivo último é ambicioso: asegurar material vexetal suficiente para un sector que soña con constituír no futuro unha denominación de orixe protexida do Aceite Galego.
Un patrimonio agochado entre carballos e castiñeiros
poucas veces un cultivo tan asociado ao Mediterráneo garda en Galicia un segredo tan ben conservado. Durante anos, quen percorreu a paisaxe rural atopou oliveiras centenarias resgardadas entre madroños, carballos e castiñeiros, superviventes silenciosos dun oliveiral que case todos daban por desaparecido. O labor de localización foi paciente, case de detective botánico, recorrendo recunchos onde a árbore mediterránea logrou refuxiarse ao longo das décadas.
Quen narrou esas camiñadas foi unha investigadora do Grupo de Viticultura, Oliveiral e Rosa da Misión Biológica de Galicia, que describiu o pracer de pasear por eses montes na procura de exemplares centenarios. Non é menor o dato: cada árbore antiga localizada é unha variedade viva, un fragmento de diversidade xenética que non existe en ningún catálogo oficial. E cada variedade autóctona galega distínguese, como se aprecia nas imaxes difundidas pola Fundación Juana de Vega, por tres rasgos concretos: a folla, a oliva e o óso. Tres detalles diminutos que separan unha liñaxe doutra.
Da estaca ao laboratorio
Ata agora, a multiplicación destas oliveiras apoiábase na estaca, o método de toda a vida. Funciona, si. Pero ten teitos. Cando o material dispoñible é escaso e as árbores nai son contadas —e centenarias, con todo o que iso implica de fragilidade e de acceso complicado—, a produción de novas plantas vólvese un colo de botella. Aí está a clave do anuncio: a micropropagación in vitro permite obter copias dunha mesma planta en condicións controladas de laboratorio, multiplicando o material dispoñible sen depender unicamente das pólas que unha vella árbore poida ofrecer.
O relevante do trabalho do grupo operativo Oliveiras é a confirmación de que ambas as vías non compiten, senón que se complementan. A estaca seguirá xogando o seu papel; o laboratorio abre a porta a abastecer con garantías un sector produtor que, de momento, dispón dun número limitado de plantas certificadas de cada variedade. Sen volume de material vexetal, non hai plantacións novas. Sen plantacións novas, non hai denominación de orixe posible. A ecuación é sinxela.
O soño do Aceite Galego con selo propio
Convén lembrar que está en xogo. O sector do aceite de oliva galego leva tempo aspirando a constituír unha DOP de Aceite Galego, a figura de calidade que distinguiría as súas producións fronte aos grandes aceites do sur de Europa. Unha denominación esixe identidade: variedades propias, vinculación ao territorio e suficiente base produtiva. As once variedades autóctonas agora replicadas en laboratorio son precisamente esa identidade. Son o argumento diferencial fronte a calquera competidor.
Ninguén debería subestimar o simbolismo. Un aceite con denominación galega partiría de variedades que sobreviviron a duras penas en ladeiras e vales resgardados, lonxe das estatísticas agrarias. Difícil atopar mellor historia para etiquetar unha botella. Demasiado tempo invisibilizado, quizais.
Un paso técnico con consecuencias económicas
A noticia é, no inmediato, de ciencia aplicada. Pero a súa lectura económica vai máis aló do laboratorio. A dispoñibilidade de planta reproducida in vitro das once variedades reduce a principal barreira de entrada para novos produtores: a dificultade de conseguir oliveiras autóctonas.
