O que decidiu a Ana Belén Menéndez e José Manuel Argiz a converterse en familia de acollida foi a posibilidade de explicarlles aos seus tres fillos (un en común e outro de cada un deles con parellas previas, agora xa emancipados) o significado real dun verbo.

“Molestábame moito que dixesen ‘necesito este xogo’ ou ‘cómprame este pantalón que o necesito’. Quería que visen que hai nenos que, de verdade, necesitan un pantalón”, explica ela.

O proceso de acollida

Fixeron o curso formativo que Cruz Vermella de Lugo ofrece a quen inicia ese proceso e superaron as entrevistas. Os técnicos falan coas parellas xuntas e por separado para asegurarse de que é unha vontade compartida, que non hai un integrante involucrado e outro que simplemente asinte.

Recibíronos na súa casa, amosando que tiñan un fogar axeitado para acoller un neno. E agardaron.

Un luns pola mañá do verán de 2017 Ana Belén, coma outros mil luns pola mañá, colleu o teléfono. “Ás 9 chámanme e dinme: Que tal che vai vir ás 12 recoller ao bebé? O meu home estaba traballando nunha esquina de Lugo e eu noutra”, explica.

Naquel entón, ao contrario que agora, as familias de acollida non tiñan dereito a un permiso de maternidade ou paternidade. Recibiron un bebé de poucos meses, que ao día seguinte Ana Belén levou ao seu traballo de cociñeira.

En decembro dese mesmo ano, deixou ese posto para centrarse só no coidado dos nenos.

A acollida permanente e os seus retos

Aquel bebé segue vivindo con eles en acollida permanente. David Castro e Carmen Fernández, o psicólogo e a traballadora social do programa de Cruz Vermella explican que esa é unha fórmula que se aplica nalgúns casos nos que o neno segue tendo contacto coa súa familia biolóxica, aínda que esta non poida asumir o seu coidado.

Ambos fan moito fincapé en que a principal característica do acollemento familiar é que é unha situación temporal. Cando un menor non pode permanecer coa súa familia de orixe porque esta non está en condicións de facerse cargo del —por problemas de adicción, marxinalidade, vidas non adaptadas…— búscaselle outra que o acolla de forma provisional, pero o obxectivo último é que teña unha familia definitiva; a biolóxica, se é posible, ou unha de adopción, se non o é.

Por iso, un neno pasa un máximo de dous anos, prorrogables por seis meses máis, en acollida. Durante ese período mantén contactos periódicos, xeralmente semanais, coa súa familia biolóxica.

Se esta está en condicións de facerse cargo del pode recuperalo. Tendo en conta o benestar do menor, se o xuíz decide que non, buscaráselle unha familia de adopción.

O equipo de Cruz Vermella insiste en que, polo de agora, a acollida non é un paso previo á adopción, nin lles dá ás familias ningunha prerrogativa á hora de adoptar. "Non se pode estar simultaneamente na lista de acollida e na de adopción", lembran.

Porén, a situación pode cambiar se, como anunciou o presidente da Xunta, se desenvolve e aproba unha nova lei que permita ás familias de acollida ter preferencia á hora de adoptar o neno que vive con elas.

O desafío emocional da despedida

"Somos só unha ponte para que os nenos pasen da súa situación, calquera que sexa, a ter unha familia estable e un futuro. É un orgullo. Cando vexo que marchan coas súas familias sinto moita satisfacción", di Ana Belén.

Con esas palabras toca o punto máis sensible de todo o programa, a razón que moita xente que coñece a súa condición aduce para asegurar que nunca podería facer o que ela fai: despedirse dun neno ao que axudaches a criar, ás veces durante máis de dous anos.

Moita xente sente curiosidade pola acollida ou dinme: “Estás tola, como se che ocorre coller outro neno”. A maioría di que eles non poderían facelo, porque cando marchase pasaríao moi mal. Eu dígolles que, cando marcha un, vén outro”, di Ana Belén cun sorriso contaxioso.

A ela pasoulle exactamente iso que describe varias veces. Co máis pequeno dos seus fillos biolóxicos e o primeiro de acollida na casa, chegou un segundo, outro bebé que se leva só dez días coa súa primeira neta.

“Cando fun recoller ao outro ao cole coa carriña dicíanme: ‘Xa es avoa!’ e eu respondíalles: ‘Non, non, este é meu’”, conta. Sete meses despois foi entregado en adopción.

Aínda que manteña un semblante alegre en todas as súas respostas, Ana Belén recoñece que é un momento duro. E que aínda é peor o esfarelamento da rutina, que chegue a noite e non haxa que deitalos; a hora do baño e non se deba encher ningunha bañeira.

Pero, efectivamente, pasoulle o que predica. Só dous días despois entregáronlle outro. “Chegou con 28 días. Con ese a separación foi peor porque foi o único neno que despois non me quixo volver ver”, conta, aínda que puntualiza que esa situación está en proceso de cambiar.

O perfil das familias de acollida

A súa familia acolleu a outros dous nenos e, de feito, un deles segue con eles, ademais do que está en acollida permanente. Cos outros dous que xa viven cos seus pais adoptivos mantén contacto.

Viu como medraban, visítaos a miúdo, xanta con eles e cos seus pais, levan as arras na voda dun dos seus fillos ou acompañan ao altar a outro. “Coidar dos nenos non é un traballo, a min gústame de verdade. Non me importa erguerme de noite 50 veces. E ver aos que marcharon nas súas casas contentos, felices… éncheme de orgullo”, explica.

A traballadora social Carmen Fernández conta unha escena habitual. "Pasa moitas veces. Saímos da Xunta, acaban de entregar un neno en adopción. A familia de acollida sae chorando, triste pola despedida. Imos tomar un café e din: 'Estou mal, pero se hai un neno que necesite unha familia porque eu estea así non deixes de chamarme'", explica.

Os técnicos de Cruz Vermella explican que a característica básica para converterse en familia de acollida é ter ganas de facelo. O programa conta nestes momentos en Lugo con 15 familias acolledoras, 6 que remataron a formación e están en proceso de recibir un menor e hai 3 nenos agardando.

Hai todo tipo de familias, tanto monoparentais como parellas de homes, mulleres ou matrimonios heterosexuais. Búscase aquela que encaixe mellor con cada neno.

Os adolescentes son os menores con maior dificultade para atopar familia de acollida, aínda que cada vez hai máis persoas conscientes desa traba e con desexos expresos de acoller un rapaz desas idades.