Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, o goberno quere que os trastornos mentais. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.
Os detalles que saíron á luz revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. As ministras de Sanidade e Traballo, Mónica García e Yolanda Díaz, negocian unha folla de ruta para que os trastornos mentais formen parte do catálogo de enfermidades profesionais. Depresión, ansiedade, estrés ou 'mobbing' serían recoñecidos como unha continxencia laboral, o que abriría a porta a mellores prestacións, mesmo a indemnizacións por parte da empresa se se evidencia que foi responsable da enfermidade do empregado. O obxectivo ao que queren chegar García e Díaz é unha vella aspiración dos sindicatos, que desde hai anos levan reclamando limitar os problemas de saúde mental no traballo, testemuña que agora recollen as ministras e que xera intranquilidade nas empresas, tendo en conta que o absentismo se converteu nunha das bestas negras da economía española. As previsións para o peche deste exercicio son unha factura próxima aos 33.000 millóns de euros con máis de nove millóns de baixas laborais. O pasado xuño o Ministerio de Sanidade xa deu pistas de por onde irían as modificacións cando presentou, en presenza de Díaz, o manual 'Traballo e saúde mental'. Daquela xa avisou de que proporía «estratexias para previr, detectar e atender os trastornos mentais derivados das formas de emprego e traballo». Para o departamento que dirixe Mónica García cando o traballo «se realiza en contextos de precariedade, sobrecarga, inseguridade ou violencia, convértese nun factor xerador de sufrimento psíquico e patolóxico». A Organización Internacional do Traballo (OIT) xa incluíu en 2010 na lista de enfermidades profesionais os trastornos mentais. Nos historiais médicos é cada vez máis frecuente ver diagnósticos como ansiedade, estrés, trastornos do humor ou da personalidade, cadros clínicos recorrentes que están a tirar das incapacidades temporais e do seu custo. En cinco anos os trastornos mentais disparáronse preto dun 70%. As estatísticas reflicten que a súa evolución se mantivo practicamente estable ata 2020, cando estalou a emerxencia sanitaria e desde entón a súa marcha non deixou de escalar. O ano da Covid rexistráronse 217.484 baixas por causas mentais, cifra que medrou ata as 369.530 a finais de 2023, segundo os datos de AMAT, a patronal das mutuas. Procesos como o estrés ou a ansiedade disparáronse un 176,6% nos últimos nove anos. O recoñecemento dunha enfermidade como continxencia laboral sairía máis caro para a Seguridade Social, pero máis barato para o sistema sanitario público. Os custos das ausencias ao traballo recaerían sobre o seguro de accidentes de traballo e enfermidades profesionais coas mutuas como xestoras, no canto de sobre o Sistema Nacional de Saúde, o que aliviaría a presión orzamentaria neste caso. A cobertura para o traballador si sería máis beneficiosa. Neste caso, a prestación económica que recibiría durante a súa baixa cobraríase desde o primeiro día nunha contía superior, do 75%, e a cobertura do 100% dos custos farmacolóxicos, médicos e terapéuticos. Neste caso a empresa tamén estaría obrigada a cambiar o traballador a un posto de traballo compatible co seu estado de saúde. UGT e CC.OO. levan anos reclamando máis visibilidade dos trastornos mentais nas empresas. Entre outras medidas, a central que dirixe Pepe Álvarez reclamou protocolos contra o estrés laboral, a violencia no traballo e o acoso laboral. Reclama garantir a reparación do dano á saúde mental, así como evitar que volva suceder, actuando con prevención, así mesmo de actualizar o listado de enfermidades profesionais para que sexan incluídas as patoloxías derivadas da saúde mental e as enfermidades mentais vinculadas ao traballo. Tamén reclamaron formar e dotar de ferramentas aos empregados para que poidan actuar ante situacións que poidan afectar á súa saúde mental no entorno laboral. O cambio normativo, de prosperar, produciríase nun momento crítico para o absentismo en España. Esta mesma semana o presidente do Instituto da Empresa Familiar e presidente de Hijos de Rivera, Ignacio Rivera, asegurou no XXVII Congreso Nacional da Empresa Familiar que «o do absentismo temos que miralo». Lembrou que a taxa de absentismo en España duplica a do resto de países da UE e que isto supón un lastre para a competitividade das empresas, ao que habería que prestarlle máis atención. O impacto das baixas nas contas das empresas non é menor, tendo en conta que nos supostos de enfermidade común ou de accidente non laboral, o aboamento do subsidio entre os días 4 a 15 de baixa no traballo corre a cargo do empresario. A partir do décimo sexto día de baixa a responsabilidade do aboamento recae na Seguridade Social ou mutua no seu caso, aínda que o pago o siga materializando o empresario. É dicir, o empresario aboa como se fose unha nómina e logo o sistema público ou a mutua págalle ao empresario. Así, o traballador recibe este ingreso como se fose unha nómina, descontando do importe do subsidio a retención por IRPF e as cotizacións. O absentismo non dá tregua e así mesmo de ser un custo engadido nun momento de sobrecarga de impostos e cotizacións para as empresas, é a segunda gran ameaza para a Seguridade Social, tras as pensións. As mutuas levan anos ofrecéndose aos gobernos para dar altas sobre todo en enfermidades traumatolóxicas, nas que son expertas, que son as de maior duración. A petición non foi atendida. Denuncian as mutuas que se está a producir unha acumulación das baixas de maior duración, as dun ano e tamén as de 545 días por falta de médicos e por fallos na xestión. Unha situación que, afirman, está a provocar que non se cite a pacientes e que os procesos se prorroguen automaticamente ata 18 meses. Todo isto está a levar a que se estea a producir unha demora na resolución dos expedientes de incapacidade. A resposta da Seguridade Social a todas estas peticións foi negativa. O Goberno optou hai máis dun ano por pechar acordos coas comunidades autónomas para o control do absentismo, para que o traballador poida elixir se a sanidade pública mantén o control da súa baixa en procesos traumatolóxicos ou é a mutua. Hoxe estes acordos demostraron ser un fracaso; só tres autonomías se sumaron a estes acordos: Cataluña, Asturias e Baleares, así mesmo de Ceuta e Melilla. A burocracia e o custo non axudan para que se sumen máis rexións, aseguran as fontes consultadas por este xornal. A Seguridade Social propón como medida estrela un sistema de altas progresivas coas que se propón a reincorporación ao emprego só cando o traballador recupere a saúde e tras recibir a alta. A fórmula aplicarase en baixas de máis de 180 días derivadas de determinadas patoloxías aínda sen determinar, e tería unha duración máxima de 30 días. Esta información, confirmada por fontes próximas ao desenvolvemento dos acontecementos, subliña a importancia de manter unha perspectiva informada sobre o tema.
É importante salientar que este tipo de situacións non ocorren no baleiro. Os antecedentes históricos e o contexto socioeconómico actual xogan un papel fundamental na comprensión completa destes eventos. Expertos na materia sinalaron que a converxencia de múltiples factores creou as condicións propicias para o desenvolvemento actual dos acontecementos.
Desde diferentes sectores alzáronse voces que ofrecen perspectivas variadas sobre o tema. Mentres algúns analistas manteñen unha visión optimista sobre as posibles resolucións, outros advirten sobre os desafíos que poderían xurdir a curto e medio prazo. Esta diversidade de opinións reflicte a complexidade inherente á situación.
Impacto en Galicia
No contexto galego, estes desenvolvementos adquiren unha dimensión particular. A comunidade autónoma, coa súa rica tradición e a súa posición estratéxica no noroeste peninsular, atópase nunha posición única para responder a estes desafíos. As institucións locais, desde a Xunta de Galicia ata os concellos, están a seguir de preto a evolución dos acontecementos.
Análise en Profundidade
Un exame detallado da situación revela múltiples capas de complexidade que merecen consideración. Os expertos consultados identificaron cando menos tres dimensións clave que deben terse en conta ao avaliar estes desenvolvementos.
En primeiro lugar, a dimensión económica non pode ser ignorada. Os mercados reaccionaron cunha mestura de cautela e expectativa, reflectindo a incerteza inherente á situación actual. Os indicadores económicos suxiren que poderiamos estar ante un período de axustes significativos.
En segundo lugar, o aspecto social presenta os seus propios desafíos e oportunidades. A cidadanía demostrou un nivel de implicación sen precedentes, participando activamente no debate público a través de diversos canais. Esta participación cidadá é vista por moitos como un signo positivo da vitalidade democrática.
Finalmente, a dimensión institucional require especial atención. As organizacións e entidades involucradas están a traballar para coordinar as súas respostas e garantir que se manteña a estabilidade necesaria para navegar estes tempos complexos.
Perspectivas Futuras
Ollando cara adiante, é evidente que os vindeiros meses serán cruciais para determinar o curso dos acontecementos. Os observadores coinciden en que estamos nun momento decisivo que podería definir tendencias a longo prazo.
A capacidade de adaptación e a flexibilidade serán elementos clave para navegar con éxito os desafíos que se aveciñan. Tanto as institucións como os cidadáns deberán manter unha actitude proactiva e estar preparados para responder a desenvolvementos inesperados.
En última instancia, o resultado dependerá da capacidade colectiva para traballar cara a solucións construtivas que beneficien ao conxunto da sociedade. O diálogo, a cooperación e o compromiso co ben común serán fundamentais neste proceso.
