O área sanitaria de Vigo acaba de dar un golpe sobre a mesa no ámbito da cardioloxía de alta complexidade. O Hospital Álvaro Cunqueiro completou con éxito a primeira ablación cardíaca mediante radioterapia estereotáxica de toda a comunidade autónoma, un fito clínico destinado a tratar arritmias ventriculares severas que se resisten aos fármacos convencionais. Esta intervención converte ao complexo hospitalario vigués nun referente estatal en terapias non invasivas.
O fin dos bisturís e catéteres
Hasta agora, as opcións para os pacientes con este tipo de patoloxías cardíacas pasaban case ineludibelmente polo quirófano ou por procedementos baseados en catéteres invasivos. A novidade desta técnica radica precisamente no seu carácter non invasivo. Quen diría que unha ferramenta deseñada e perfeccionada durante décadas para combater o tumor maligno acabaría sendo a táboa de salvación para un corazón enfermo. A radioterapia estereotáxica permite dirixir feixes de radiación con unha precisión milimétrica, capaz de destruir o tecido cardíaco responsable das alteracións do ritmo sen necesidade de abrir o tórax.
Difícilmente pode subestimar o que isto significa para a calidade de vida do enfermo. A intervención, levada a cabo fai aproximadamente un mes sobre o primeiro paciente, resultou nunha evolución favorable, atopándose actualmente na fase de seguimento clínico. Convén lembrar que nos atopamos ante unha alternativa terapéutica pensada para os chamados cuadros refractarios, aqueles casos extremos onde a medicación estándar fracasou e a cirurxia convencional implica riscos elevadísimos ou se descarta pola delicada situación basal do afectado.
Unha aposta pola medicina multidisciplinar
A ninguén se lle escapa que un avance desta magnitude é obra dun traballo coral. A ablación requiriu unha coordinación milimétrica e exhaustiva entre varios servizos do hospital vigués. Por un lado, os especialistas en cardioloxía son os encargados de cartografiar o corazón para localizar con exactitude a área danada. Seguidamente, entra en xogo o peso da tecnoloxía e a planificación.
Non é menor o dato de que participaron de forma activa os servizos de oncoloxía radioterápica xunto cos responsables de radiofísica e protección radiolóxica. Os profesionais que habitualmente trazan mapas tridimensionais para bombardear células canceríxenas tiveron que aliñar a súa maquinaria e saberes cos ritmos do músculo cardíaco. Alí está a clave da medicina moderna: romper as fronteiras herméticas entre especialidades. A unión destes departamentos permitiu administrar a dose xusta de radiación no punto exacto, minimizando o dano colateral sobre o tecido sano circundante e as arterias coronarias.
O contexto clínico das arritmias ventriculares
Para dimensionar a importancia desta noticia no sistema galego de saúde hai que mirar cara ás propias patoloxías que pretende curar. As arritmias ventriculares constitúen unha das alteracións cardíacas máis temidas pola comunidade médica. Frente a outras arritmias benignas ou controlables con pastillas, os episodios ventriculares refractarios amenazan directamente a vida do paciente e adoitan desencadarse en contextos de miocardiopatías estruturais avanzadas. Durante demasiado tempo este perfil clínico dependía de abordaxes agresivas que supoñían un longo e doloroso período postoperatorio.
O certo é que o traslado da oncoloxía á cardioloxía non é un fenómeno espontáneo, senón o froito de anos de ensaios clínicos internacionais que lograron demostrar a viabilidade de cruzar esas fronteiras terapéuticas. Que o Álvaro Cunqueiro, situado no corazón da zona sanitaria de Vigo, se converta no primeiro centro en replicar a técnica con éxito neste lado do Atlántico consolida a sanidade galega.
