A recente escalada de ataques con drones na rexión do Golfo provocou a saída precipitada de numerosos residentes estranxeiros de Dubái e outros emiratos, entre eles cidadáns que se trasladaron alí atraídos pola exención fiscal. Nas últimas semanas, a alarma pola seguridade levou turistas e residentes con medios a buscar evacuación ou volver temporalmente aos seus países de orixe. En España, a tertuliana Alba Carrillo puxo o foco no caso do extenista Fernando Verdasco e da súa esposa Ana Boyer, que figuran entre os españois con residencia en Emiratos Árabes Unidos. O éxodo forzado polo risco bélico reabriu preguntas sobre quen asume os custos de rescate e asistencia cando esas persoas regresan.
O fenómeno, bautizado nalgúns medios como o dos “expat” fiscais, agrupa influencers, deportistas, banqueiros, nómadas dixitais e investidores en criptomoedas que residiron fóra do seu país para reducir a súa carga impositiva. Moitos escolleron Dubái pola ausencia de imposto sobre a renda e por un estilo de vida que combina servizos de luxo con condicións favorables para o capital. Non obstante, a súbita percepción de inseguridade puxo de manifesto a vulnerabilidade desa estratexia cando a xeopolítica se volve inestable. A contradición entre a procura de condicións fiscais e a dependencia dos servizos públicos ao retornar xera malestar na opinión pública.
No Reino Unido, a polémica adoptou un ton máis contundente: o dirixente liberal demócrata Ed Davey manifestouse en contra de que os custos de repatriación ou a atención se carguen integramente ao erario se os implicados eludiron obrigas fiscais. A súa posición reflicte a preocupación de sectores políticos por evitar que fondos públicos cubran rescates ou sanidade de quen buscaron tributación reducida no estranxeiro. En España, voces en programas de debate reclamaron explicacións sobre a corresponsabilidade e a reciprocidade no uso de servizos sociais. Esas críticas alimentaron unha conversa máis ampla sobre xustiza fiscal e solidariedade cidadá.
Os retornos por motivos de saúde son outro capítulo que alimenta a controversia: non é infrecuente que expatriados que renunciaron a tributar no seu país acudan despois á sanidade pública para recibir tratamentos custosos. Ese escenario espert a indignación entre contribuíntes que sosteñen o sistema, e pon en evidencia ocos na regulación internacional sobre cobertura e dereitos sanitarios. As institucións adoitan responder que a asistencia humanitaria e as obrigas internacionais priman en situacións de emerxencia, pero a percepción pública tende a ver unha inxustiza cando o resultado é o uso de servizos de balde pagados por outros.
O impacto humanitario da crise en Oriente Próximo foi tangible: nas últimas semanas realizaron evacuacións organizadas por Estados e por compañías privadas, e a chegada a España de centos de compatriotas evacuados serviu para lembrar a magnitude do problema. Estas operacións, en moitos casos, financiaronse con fondos públicos ou mediante acordos bilaterais, independentemente do historial fiscal de quen regresa. A discusión, por tanto, non só é legal senón tamén política e moral: debe un país priorizar a protección de todos os seus nacionais, con independencia de onde pagasen impostos?
Desde o prisma económico, Dubái e outros emiratos capitalizaron décadas de políticas de baixos impostos para atraer talento e capital. A oferta resulta atractiva para perfís móbiles que valoran a optimización fiscal e a ausencia de barreiras á mobilidade internacional. Non obstante, a recente inestabilidade lembra que a seguridade e a estabilidade institucional tamén forman parte do paquete que valora calquera residente. Cando estes elementos fallan, a lóxica da expatriación por motivos exclusivamente fiscais resquebraxa.
Expertos en dereito internacional e fiscal sinalan que as opcións legais para sancionar ou recobrar custos son limitadas e complexas. A imposición de recargos por repatriación ou a denegación de asistencia humanitaria chocaría con normas e convenios de protección consular. Ademais, a practicidade de aplicar medidas punitivas retroactivas contra quen xa retornan por urxencia resulta discutible desde o punto de vista operativo e ético. Por iso, a maioría dos gobernos opta por medidas preventivas e por reforzar controis fiscais antes que por penalizar rescates.
No terreo político a crise ofrece munición a diferentes posicións: para algúns, a prioridade debe ser endurecer a fiscalidade sobre patrimonios e establecer regras máis ríxidas para a residencia fiscal; para outros, a defensa incondicional dos cidadáns en perigo non pode supeditarse a consideracións contributivas. O que si parece claro é que a combinación de mobilidade global, fiscalidade competitiva e risco xeopolítico esixe novas respostas multilaterais. A pandemia e a recente vaga de conflitos demostraron que as fronteiras fiscais non son impermeables á xeopolítica.
A retirada temporal ou permanente de expatriados cara aos seus países de orixe ante situacións de risco relanza un debate que transcende casos concretos. Fronte a episodios puntuais como o vivido no Golfo, as sociedades deberán decidir se priorizan a axuda universal por riba da xustiza contributiva ou se buscan fórmulas intermedias que garanten a solidariedade sen premiar o oportunismo fiscal. A discusión continuará nos próximos meses, mentres moitos observan con atención como se resolven repatriacións e responsabilidades neste novo capítulo da mobilidade global.
