Expertos da Universidad de Santiago de Compostela (USC) realizarán a exhumación dunha fosa común vinculada á represión franquista no lugar de Beira, no concello de Carral, tras un acordo subscrito coa Diputación de A Coruña. A intervención forma parte dun proxecto que tamén inclúe traballos en Boisaca (Santiago de Compostela) e Serantes (Ferrol) e foi asinado este luns 16 de marzo de 2026. O obxectivo é localizar e recuperar restos para documentar a memoria histórica e ofrecer respostas ás familias das vítimas.
A Deputación provincial financiará os traballos aprobando unha partida económica que permitirá a execución das exhumacións e actividades complementarias. Os traballos estarán dirixidos polo equipo de investigación Histagra da USC, especializado en intervencións arqueolóxico-forenses e na documentación científica de fosas do franquismo.
Ademais da intervención arqueolóxica, o proxecto incorpora unha vertente divulgativa para dar visibilidade ao proceso e facilitar a conexión cos familiares das desaparecidas e desaparecidos. Procúrase aunar criterios técnicos e sensibilidade social para que as exhumacións sirvan tamén como acto de recoñecemento e reparación.
O acordo e a financiación
O convenio foi rubricado entre a Diputación de A Coruña e a USC co compromiso explícito de financiar as actuacións necesarias. Valentín González Formoso, presidente da Diputación, defendeu a iniciativa como unha política pública orientada á memoria democrática e á verdade histórica.
«Os valores democráticos hai que cultivalos, preservalos e coñecelos»
A institución provincial consignará 150.000 euros para os traballos, que abranguerán tanto as labores de escavación como a análise forense e a difusión dos resultados. As actuacións foron deseñadas para adaptarse aos requisitos técnicos e legais que esixen este tipo de intervencións, con coordinación entre arqueólogos, antropólogos e equipos forenses.
Traballo forense e divulgación
O equipo Histagra da USC liderará as exhumacións, aplicando protocolos científicos para a recuperación e o análise de restos humanos. O proceso inclúe escavación controlada, documentación estratigráfica, toma de mostras e posterior estudo osteolóxico e xenético cando sexa necesario.
O reitor saínte da USC, Antonio López, subliñou a importancia destas iniciativas para preservar a memoria colectiva e avanzar no coñecemento histórico da ditadura. O proxecto incorpora ademais a creación de materiais audiovisuais e documentais dirixidos ás familias e á sociedade civil.
«Seguir loitando pola democracia»,
«pon os pelos de punta»
A dimensión divulgativa pretende contextualizar as exhumacións e facilitar o acceso das familias á información sobre os achados, así como favorecer o debate público sobre a memoria histórica en Galicia.
Memoria e contexto
Este proxecto súmase a outras intervencións levadas a cabo na comarca e en Galicia por asociacións e equipos forenses. Un exemplo recente tivo lugar en Culleredo o pasado agosto, cando a Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica (ARMH) entregou a familiares restos de dous represaliados, nun acto que puxo de relevo o compoñente afectivo e reparador destas tarefas.
Os nomes daqueles antifranquistas recuperados, como José Galán Núñez ‘Dereito’ e Manuel Ramiro Souto ‘Souto’, fan referencia a episodios concretos da represión, como a emboscada de 1952 en Visantoña, Mesía. Casos como ese axudan a situar a actuación da Diputación e da USC nun marco máis amplo de procura da veridade e de recoñecemento das vítimas.
O calendario concreto das excavacións dependerá dos permisos administrativos e do desenvolvemento dos traballos previos de prospección, pero as partes implicadas esperan iniciar as intervencións nos próximos meses. A combinación de rigor científico e atención ás familias marcará a folla de ruta dunhas exhumacións que procuran memoria, dignidade e coñecemento histórico.
