Alfredo Bryce Echenique, unha das voces máis recoñecibles da literatura peruana da segunda metade do século XX, faleceu este martes aos 87 anos en Buenos Aires, segundo informou a Casa de la Literatura Peruana. O autor, cuxa obra percorre a novela, o conto, o ensaio e as memorias, consolidouse como referente da xeración que sucedeu ao chamado boom latinoamericano. A súa morte foi salientada por institucións culturais e por lectores que medraron cos seus textos. A repercusión obedece á amplitude e á ironía coa que describiu a sociedade limeña contemporánea.

Bryce Echenique naceu en 1939 e os seus primeiros pasos literarios obtiveron pronto recoñecemento internacional. En 1968 foi distinguido pola Casa de las Américas co seu primeiro libro de relatos, «Huerto deshonrado», e a súa consagración crítica chegou coa novela «Un mundo para Julius» en 1970, que lle abriu as portas á notoriedade. Esa obra, ambientada nos estratos acomodados de Lima e narrada desde a mirada infantil, situouno como unha voz singular fóra dos circuitos do boom tradicional. A partir dese momento o seu nome converteuse nunha referencia obrigada nos debates sobre a ficción e a sociedade peruana.

A novela que o proxectou contou ademais coa axuda de amizades literarias: foron os seus colegas Mario Vargas Llosa e Julio Ramón Ribeyro os que presentaron o libro aos premios de fomento á cultura Ricardo Palma, segundo reconstrúe o propio Bryce nas súas memorias. «Un mundo para Julius» retrata con humor e crueldade os códigos da elite limeña e, en palabras do autor, chegou a ser utilizada con fins políticos polo Goberno do xeneral Juan Velasco Alvarado, que daquela mantivo tensións coas clases dominantes. Esa lectura pública contribuíu a unha recepción complexa que mesturou admiración crítica e discusións sobre o papel social da literatura.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

A obra de Bryce Echenique caracterizouse por un humor irónico e unha mirada atenta ás contradicións individuais e colectivas. En 1972 recibiu o Premio Nacional de Literatura en Perú, máis tarde foi distinguido co Premio Nacional de Narrativa de España en 1998 e obtivo o Premio Planeta en 2002 por «El huerto de mi amada». A súa escrita transitou entre a parodia social e a confesión íntima, e en varias xeracións deixou unha impronta pola súa habilidade para combinar o costumbrista co desmontaxe de xerarquías sociais. Críticos e lectores subliñaron a lixeireza aparente do seu ton como ferramenta para abordar temas profundos.

Ademais dos seus títulos máis celebrados, publicou novelas como «Tantas veces Pedro» (1977), «La vida exagerada de Martín Romaña» (1981), «El hombre que hablaba de Octavia de Cádiz» (1985) e «No me esperen en abril» (1995). O seu libro de memorias, «Permiso para vivir», ofrece claves autobiográficas sobre a súa traxectoria, amizades e decisións artísticas. Ao longo das décadas combinou o traballo narrativo con colaboracións xornalísticas e traducións, mantendo unha presenza constante no panorama literario hispanoamericano.

Desde novo viviu longas tempadas en Europa, especialmente en París e Barcelona, cidades onde se inseriu en círculos culturais que compartía, en parte, co seu amigo Vargas Llosa. Politicamente definiuse como home de esquerdas, unha posición que lle valeu coincidencias e desencontros, entre eles o choque público con Vargas Llosa cando este último emprendeu a aventura política en 1990. A súa carreira non estivo exenta de polémicas: en 2009 foi acusado de plaxio en relación con varios artigos xornalísticos e, tras o proceso, tivo que pagar unha multa de aproximadamente 53.000.

Na última etapa da súa produción, Bryce publicou a novela «Dándole pena a la tristeza» e en 2012 recibiu o Premio FIL de Literatura en Lenguas Romances da Feria Internacional del Libro de Guadalajara. Ao longo da súa vida falou da escrita como unha aventura persoal e expresou desexos concretos sobre a súa despedida: chegou a dicir que quería ser incinerado e que as súas cinzas se arroxasen ao mar de La Punta. A Casa de la Literatura Peruana sinalou a súa intención de respectar ese último desexo e emitiu unha necrolóxica que subliña o seu legado.

A perda de Bryce Echenique provoca unha reflexión sobre o lugar que ocupan a sátira e a memoria na narrativa latinoamericana moderna. A súa obra, que combinou observación social, humor e reconstrución autobiográfica, seguirá presente en programas de estudo e nas libreirías que conservan as edicións dos seus títulos máis lidos. Institucións, colegas e lectores lamentan hoxe a desaparición dun escritor que, aínda que controvertido en ocasións, deixou unha produción ampla e recoñecible que marcou varias xeracións.