O edificio cultural de referencia da capital municipal acaba de recibir a denominación que recoñece a unha das figuras máis entrañables da tradición musical galega. Unha decisión que chega para poñer en valor o legado etnográfico dunha comarca onde a gaita segue soando con forza.
Convén lembrar que a zona de Arzúa atesoura un patrimonio cultural tan rico como descoñecido para moitos. Situada no pleno Camiño de Santiago, entre A Coruña e Ourense, a comarca de Arzúa mantivo viva a música tradicional xeración tras xeración. O certo é que o nome de Gaiteiro de San Miguel evoca non só a unha persoa, senón a un concepto identitario que trascende fronteiras administrativas e agarra ao sentimento dun pobo enteiro.
A gaita como sinal de identidade
Pocas veces unha institución local decide vincular o seu espazo cultural máis simbólico á figura do gaitero con tanto acerto. E é que a gaita galega, declarada Ben de Interés Cultural, representa algo máis que un instrumento musical: constitúe unha peza fundamental da alma colectiva. A ninguén se lle escapa que nas comarcas do interior galego, especialmente en zonas rurais como Arzúa ou Melide, o son da gaita acompañou historicamente desde romarías ata enterramentos.
Abonda con asomarse a calquera festividade local nesta parte de Galicia para comprobar como o instrumento segue reunindo veciños de todas as idades. A figura do Gaiteiro de San Miguel, vinculada tradicionalmente ás celebracións do outono, engloba precisamente ese espírito de comunidade que tan difícil resulta atopar noutras épocas do ano.
Un espazo cultural con nova denominación
A Casa da Cultura de Arzúa sitúase no pleno corazón do municipio coruñés e funciona como punto de encontro para asociacións, colectivos e veciños en xeral. Quen pase por aí sabe que o edificio acolle exposicións, talleres e actividades programadas ao longo de todo o ano. Alí está a clave de por que resulta tan importante o nome que leva: o que denomina un espazo público condiciona tamén como o perciben as persoas que o utilizan.
Non é menor o dato de que institucións como esta sobrevivan en concellos de tamaño medio, onde a miúdo os recursos escasean. Manter viva unha casa de cultura na Galicia rural esixe vontade política, compromiso vecinal e unha aposta firme polo acceso universal á cultura. Demasiadas veces estes espazos pasan desapercibidos ata que alguén decide darlles un nome que signifique algo para a comunidade.
Tradicións que se resisten a desaparecer
Difícil atopar na Galicia actual un símbolo máis potente que a gaita para articular o recordo colectivo. As escolas de gaita proliferan por toda a comunidade, e bandas e agrupacións tradicionais seguen atraendo a novos intérpretes. O repertorio do Gaiteiro de San Miguel forma parte dese acervo que se transmite de mestre a alumno, moitas veces de forma oral, como aconteceu durante séculos.
O outono resulta especialmente significativo nesta parte da xeografía galega. As feiras do gando, os magostos e as celebracións en honra a San Miguel, o 29 de setembro, configuran un calendario festivo profundamente arraigado no que a música nunca falta. Nomear unha casa de cultura en honra ao Gaiteiro de San Miguel significa recoñecer, aínda que sexa tarde, que esas tradicións merecen un espazo permanente na memoria institucional.
A Galicia rural necesita xestos simbólicos
Hai quen podería pensar que poñer un nome a un edificio cultural constitúe un xesto menor, case administrativo. A realidade indica o contrario. Nun momento no que o despobo ameaza a centos de concellos galegos, especialmente nas áreas interiores das catro provincias, calquera iniciativa que reforce o orgullo de pertenza resulta imprescindible.
Fonte: El Correo Gallego.
