A España baleirada administrativamente: cando o Estado se despraza en autobús

A burocracia moderna atopou unha curiosa solución para resolver os seus propios déficits estruturais: desprazar o problema cara á cidadanía. Nunha recente comunicación institucional, desde organismos oficiais suxeriuse que os usuarios de servizos públicos dunha histórica localidade galega poden desprazarse á capital provincial cando a súa oficina local carece de persoal. A recomendación inclúe, cunha frialdade que abraia, a mención ás opcións de transporte colectivo dispoñibles. É o paradigma dunha administración que, en lugar de achegarse á cidadanía, lle esixe que se mova.

A fenda entre a cartografía e a realidade

Resulta paradoxal que, en plena era dixital e de suposta descentralización administrativa, se utilicen argumentos loxísticos para xustificar a falta de recursos. As áreas periurbanas e as comarcas do interior galego experimentan un fenómeno alarmante: manteñen parte da súa estrutura física —edificios, fachadas e rótulos oficiais—, pero baleiran progresivamente o seu contido humano e asistencial. A administración argumenta que conta con efectivos suficientes e que os peches temporais responden a episodios illados. Porén, a percepción veciñal é radicalmente distinta: a intermitencia no servizo normalizouse ata converterse na única constante fiable.

O mito da dixitalización como parche

Desde as altas esferas da xestión pública insístese repetidamente en que a transformación dixital mitigou a necesidade de atención presencial. Nada máis afastado da realidade para amplos sectores da poboación. A xestión de pensións, incapacidades, prestacións por desemprego ou trámites complexos de filiación requiren, en demasiadas ocasións, dun asesoramento técnico que unha pantalla de ordenador non pode proporcionar. Cando un sistema informático falla ou un formulario excede a comprensión do usuario medio, a figura do xestor presencial vólvese insubstituíble. Negar esta evidencia é, pura e simplemente, un exercicio de cegueira institucional voluntaria.

O custo invisible do desprazamento

A fría recomendación de utilizar o transporte público para acceder a servizos básicos agocha un custo invisible que recae, de forma desproporcionada, sobre quen menos recursos ten. Non toda a cidadanía pode permitirse perder unha xornada laboral completa para realizar un trámite de vinte minutos. Tampouco aquelas persoas que teñen mobilidade reducida ou coidadores de persoas dependentes atopan nos horarios de tren ou autobús unha solución viable. Esta perspectiva ignora por completo o principio de accesibilidade universal que, sobre o papel, guía as políticas públicas contemporáneas.

A resposta oficial, emitida como réplica ás críticas políticas recibidas, sostén que a prestación do servizo se axusta estritamente aos recursos humanos dispoñibles en cada momento. Esta afirmación, lonxe de tranquilizar, revela unha xestión baseada na escaseza crónica. Se a norma é a falta de efectivos, o excepcional acaba sendo o funcionamento correcto das oficinas. Ata que punto é aceptable que un dereito fundamental, como o acceso á protección social, estea condicionado pola dispoñibilidade de persoal nun momento dado?