A fraxilidade do patrimonio rural: un tractor e unha capela diezmada en Parga

Na mañá do pasado xoves, a parroquia chairega de Parga, no concello de Guitiriz, viviu un sobressalto que transcende o meramente accidental. Un tractor, por causas que aínda se investigan, perdeu o control e incrustouse contra a capela de San Xosé, un pequeno templo de gran arraigo veciñal. O impacto non só derrubou parte da estrutura, senón que destrozou o altar e varias tallas relixiosas que albergaba. Afortunadamente, non houbo que lamentar feridos persoais, pero os danos materiais son cuantiosos e, sobre todo, simbólicos.

Este suceso, que podería parecer illado, pon sobre a mesa unha cuestión recorrente nas zonas rurais galegas: a convivencia entre a maquinaria agrícola, cada vez máis grande e pesada, e un patrimonio arquitectónico que, en moitos casos, carece das mínimas proteccións. As capelas, ermidas e igrexas espalladas polo rural non só son lugares de culto, senón fitos da memoria colectiva, testemuñas de séculos de historia e, ás veces, o único vestixio de comunidades que xa non existen.

Un altar reducido a escombros: o valor do intanxible

As imaxes que circularon entre os veciños amosan un panorama desolador: o altar, probablemente de madeira tallada e con décadas ou séculos de antigüidade, quedou reducido a estelas. Varias imaxes relixiosas, algunhas delas de gran valor devocional para a parroquia, apareceron entre os cascallos. Veciños e o párroco local, tras o primeiro momento de estupor, intentaron rescatar o que se puidese, extraendo do templo as pezas que aínda conservaban a súa forma. Pero a perda, máis alá do material, é incalculable: o valor sentimental dun retablo ou dunha talla que acompañou a xeracións en bautizos, vodas e funerais non se pode repoñer cunha póliza de seguro.

O accidente tamén reabre o debate sobre a seguridade dos accesos a estes templos. Moitas capelas rurais sitúanse en curvas pechadas, en cruces de camiños ou en espazos onde a visibilidade é escasa. Neste caso, o tractor circulaba por unha vía próxima cando, por razóns que a investigación deberá aclarar, invadiu o recinto da capela. Non é a primeira vez que un vehículo agrícola causa estragos nun edificio histórico en Galicia; accidentes similares rexistráronse nos últimos anos noutras comarcas, como na Terra de Melide ou no Deza, aínda que con consecuencias case sempre menores.

O papel da comunidade: solidariedade e desamparo

O ocorrido en Parga mobilizou os veciños cunha rapidez que contrasta coa lentitude das administracións. Mentres que a Xunta ou a Deputación adoitan tardar meses en avaliar danos e destinar partidas para reparacións, foron os propios residentes quen, cos seus medios, comezaron a retirar cascallos e a salvagardar as pezas rescatadas. Esta resposta espontánea non é nova no rural galego, onde o tecido asociativo e a cooperación veciñal supliron historicamente a falta de recursos públicos. Pero tamén evidencia unha realidade: moitos destes templos, declarados ou non Ben de Interese Cultural, carecen dun plan de mantemento ou dun seguro que cubra accidentes deste tipo.

O párroco, visiblemente afectado, recoñeceu en declaracións aos medios locais sentirse «en shock», unha reacción comprensible ante a devastación dun espazo que consideraba sagrado e que formaba parte da súa vida cotiá. A capela de San Xosé, aínda que pequena, era un punto de encontro para os fieis da parroquia, especialmente durante as festas patronais. Agora, o futuro do culto nese lugar é incerto: a estrutura quedou seriamente danada e necesitará unha restauración que podería levar anos, se é que chega a producirse.