San Pedro de Busto, unha parroquia de apenas 258 residentes no termo municipal de Santiago, acendeu un debate antigo pero incómodo: a conveniencia e o custo político de unir concellos en Galicia. A votación veciñal celebrada este fin de semana sobre a súa anexión ao concello de Trazo non só puxo de manifesto carencias materiais —ausencia de autobús, redes de saneamento deficientes—, senón que tamén adiantou que a próxima aprobación da futura lei de administración local da Xunta pode abrir a porta a novas fusións. Agora toca decidir quen se atreve a dar o paso.
Votacións, reclamacións e a imaxe do esquecido
Non é frecuente que unha parroquia con menos de trescentos veciños ocupe os titulares, pero a historia de Busto reúne todos os ingredientes do debate galego sobre o mapa municipal: abandono de servizos, illamento e, ao mesmo tempo, unha vontade de cambio que choca con intereses locais e sensibilidades identitarias. Os veciños levaron ás urnas a súa alternativa para intentar mellorar condicións que, segundo contan, lembran «ao terceiro mundo»: sen transporte público regular, sen saneamento conectado e con dificultade para acceder a servizos básicos. Ese é o núcleo do argumento a favor da anexión a Trazo: economías de escala e acceso máis directo á inversión pública.
Do outro lado están as reticencias. Para moitos alcaldes e concelleiros, a fusión supón perder protagonismo e control sobre partidas, ademais de abrir feridas identitarias que en Galicia teñen peso: a parroquia, a ría, o monte comunal. A reacción dos responsables municipais ante a proposta de Busto foi prudente; segundo fontes próximas, tanto en Santiago como en Trazo valórase a necesidade de negociar, pero hai preocupación polo custo político que unha decisión deste tipo pode acarrear, sobre todo nun ano preelectoral.
A votación de Busto serve ademais como barómetro. A nivel local, os procesos participativos amosaron noutras ocasións que a cidadanía pode impulsar decisións que os concellos consideran inviables. A clave agora será se a Xunta quere apoiar e acompañar esas iniciativas ou se preferirá manter a reforma na teoría, deixando que o medo ao desgaste free calquera movemento real.
A lei que vén e o vello dilema da administración
Fai anos que en Galicia se discute a conveniencia de redefinir o mapa municipal. Os argumentos técnicos non son novos: custos crecentes na prestación de servizos, dificultade para manter plantilla cualificada en concellos pequenos e a necesidade de coordinar investimentos en infraestruturas. O novedoso é o momento político: a Xunta prepara unha norma que, segundo o propio Executivo autonómico, pretende modernizar a administración local e facela máis sostible. Pero a técnica da lei choca coa política da rúa.
A normativa prevista ofrecería instrumentos para facilitar procesos de fusión, incentivos económicos e un marco xurídico máis claro. Con todo, a reforma non elimina o factor humano. Os alcaldes implicados terán que sopesar varios elementos: a reacción do seu electorado, o reparto inmediato de recursos e a futura arquitectura do poder local. En moitas localidades galegas, a figura do alcalde é central e calquera perda de competencias ou diminución do orzamento local percíbese como unha derrota simbólica.
Ademais, non hai que esquecer o papel das deputacións provinciais. Estas entidades foron tradicionalmente intermediarias na financiación de servizos e obras no rural; a súa posición fronte ás fusións podería inclinar a balanza, xa sexa facilitando axudas para un proceso ordeado ou amosando reticencias pola perda de interlocutores. Á hora da verdade, a lei pode ofrecer ferramentas, pero o proceso depende de pactos e de equilibrios locais.
