O lume que se declarou o 12 de agosto na parroquia de A Granxa (Oímbra) e que non se deu por extinguido ata o 31 de agosto deixa unha comarca marcada: nove concellos afectados, miles de hectáreas calcinadas e escenas de rescate, desolación e solidariedade que aínda resoan en Monterrei e na provincia de Ourense. A magnitude do sinistro—o segundo maior da historia recente de Galicia—obrigou ao corte da A-52, illando temporalmente a provincia coa meseta e multiplicando a sensación de urxencia eses días.
O lume e a resposta no terreo
As chamas origináronse arredor das 14:30 horas do día 12 nun monte de pendentes pronunciadas, un terreo que favorece a velocidade de propagación. A esa combinación xa perigosa de seca, altas temperaturas e rachas de vento uníuse a orografía: o incendio saltou barreras naturais e adquiriu tal virulencia que, en poucas horas, deixou tres brigadistas municipais feridos e obrigou a reforzar os medios despregados.
O dispositivo mobilizado chegou a ser masivo: 18 técnicos, 175 axentes, 241 brigadas, 153 motobombas, 6 pás, 8 unidades técnicas de apoio, 18 helicópteros, 34 avións e a Unidade Militar de Emergencias (UME). A pesar diso, durante días os equipos atopáronse ante un «David contra Goliat», como resumiron veciños que viron como as chamas abrían quilómetros e quilómetros de monte por diante.
A traxectoria do lume acabou estendéndose pola comarca de Monterrei e sumando municipios ata afectar a nove concellos: Oímbra, Monterrei, Cualedro, Verín, Laza, Trasmiras, Castrelo do Val, Baltar e Xinzo de Limia. Nese avance o sinistro chegou a fusionarse co inicio rexistrado en Gudín (Xinzo), algo que multiplicou a extensión queimada e as dificultades de contención.
Danos materiais e testemuños de quen o perderon todo
O balance amargo do perímetro xa consolidado fala de 23.763 hectáreas danadas—14.491 de monte raso e 9.273 de arbolado—, numerosas edificaciones afectadas e poboacións da comarca con feridas difíciles de cicatrizar. Un dos núcleos máis golpeados foi A Caridade (Monterrei), onde o 13 de agosto as chamas rodearon casas e vehículos e arrasaron vivendas familiares que quedarán só na memoria dos que viviron alí.
As historias persoais ilustran a dimensión humana da tragedia. Samuel Vieira Justo, de 42 anos e único fillo, perdeu a casa familiar que os seus avós levantaran e o vehículo co que se movía. Un primo seu, de 57 anos, tamén viu consumirse a vivenda na que residía. Ademais, un dos brigadistas que intervivo o primeiro día, un mozo de 18 anos, sufríu queimaduras que afectan a máis do 50% do seu corpo; o seu caso foi o máis grave entre os afectados pola intervención inicial.
“Foi como a bomba de Nagasaki: os quilómetros e quilómetros de monte que arderon”,
recorda Manuel Palanca, veciño dunha aldea próxima á fronteira con Portugal. Palanca insiste no papel do vento: “as chamas estaban a máis dun quilómetro e en dez minutos xa estaban aquí”; engade que a aldea non se queimou de pleno porque “apagámola entre todos”.
A intervención cidadá foi unha constante. Aínda no medio do perigo, os veciños traballaron codo a codo con bombeiros e brigadas; algúns, como Alfonso Álvarez, converteronse en referencias locais pola súa experiencia. En Bousés, onde a acción comunitaria evitou danos nas vivendas, un simple cartel pegado nunha madeira anunciaba en galego que unha azada perdida a tiña Alfonso. Eses pequenos detalles falan tanto de tragedia como de convivencia nunha parroquia que, pese a todo, devolveu a ferramenta ao dono e destacou a tenacidade dos seus.
Rescate en Santa Baia e a cooperación transfronteira
O episodio de maior tensión vivíuse en Santa Baia (Cualedro) o 13 de agosto, cando tres persoas quedaron atrapadas nunha explotación ganadeira rodeada polas chamas. Tres axentes da Policía Nacional, un deles fora de servizo, adentráronse na granxa en condicións extremas; tiveron que refugiarse para recuperar alento e, nun primeiro momento, marcharse. Unha muller interceptou aos policías e advertiuselles: a súa irmá Elena e o seu irmán César estaban en perigo. Foi entón cando un dos axentes telefonou e escoitou a César implorar:
“Por favor, venede a sacarnos de aquí que estamos morrendo, a granxa está ardendo e non podemos respirar, traede unha motobomba que morremos”.
Os policías entraron de novo e lograron evacuar ás tres persoas nun vehículo, entre fume denso e calor extremo. Ademais dos corpos galegos, houbo colaboración de bombeiros portugueses; a proximidade da fronteira converteu aos cooperantes de ambos os lados en protagonistas de rescates e cortalumes improvisados.
Os danos na economía local tamén son palpábeis: a perda de arbolado de castaños, monte para lenha e fincas afecta a unha comarca que vive aínda, en boa parte, da explotación forestal e da gandería extensiva. Os testemuños recollen a sensación de ter perdido patrimonio natural que tardará décadas en recuperarse.
Repercusións e pasos por diante
A maior tarefa agora é doble: restaurar o perdido e extraer leccións para minimizar a probabilidade de que algo así se repita. A curto prazo, a prioridade sanitaria e de reconstrución recae nas familias que perderon a súa vivenda e nos efectivos feridos. A mobilización de axudas—públicas e privadas—segue sendo urxente, e xa se están tramitando valoracións de danos para orientar as axudas.
A medio prazo, a conversa pública en Galicia volverá, con máis forza, á prevención: limpeza de mato, cortalumes adecuados, xestión forestal activa e unha coordinación máis fluida entre administracións e corpos de emerxencias. Hai que lembrar que a estrutura demográfica de zonas como Monterrei, con poboación envellecida e abandono rural, complica tamén a prevención e a rápida reacción nas fases iniciais.
Queda, por último, unha radiografía sentimental do ocorrido. Entre a cendra e as valas queimadas quedaron carteles que recordan a solidariedade local, xente que puño o seu coche, a súa azada ou a súa noite para apagar o lume; e fogares que haberá que reconstruír. A memoria do verán de 2025 en Monterrei non será só a das hectáreas perdidas, senón a da veciña que, aínda esgotada, negouse a deixarse consumir.
