CONTIDO:
Os últimos acontecementos relacionados con que medusas e anémonas tamén durmen xeraron un intenso debate na opinión pública. Analistas e especialistas coinciden en sinalar que nos atopamos ante un punto de inflexión que podería marcar o rumbo dos próximos meses.
nn
Os detalles que emerxeron revelan unha situación complexa que require unha análise detida. Aínda que a moitos lles poida parecer un luxo moderno, o sono xa formaba parte da vida moito antes de que existisen os mamíferos, os paxaros ou mesmo os cerebros complexos. E non en terra firme, senón nun mundo tan alleo a nós como o océano. Un estudo publicado na revista ‘Nature Communications’ revela que medusas e anémonas mariñas dormen dunha maneira sorprendentemente semellante á nosa e que ese descanso cumpre unha función esencial: protexer o ADN das neuronas. A idea dunha medusa durmindo pode resultar chocante, xa que non teñen cerebro, ollos nin sequera un sistema nervioso centralizado. Con todo, os investigadores demostraron que estes animais primitivos entran en estados de repouso ben definidos, con menor actividade física e unha maior dificultade para reaccionar a estímulos. Ademais, se non dormen, evidéncianse ‘torpes’ e necesitan ‘recuperar’ o sono perdido, igual que nos pasaría a nós. Cumpren todos os criterios que a ciencia utiliza para definir este estado de repouso total. O traballo foi codirixido polos laboratorios de Lior Appelbaum e de Oren Levy na Universidade Bar-Ilan (Israel). De feito, o primeiro deles xa demostrou en peixes cebra, uns animais ideais para este tipo de estudos polo seu corpo transparente, que as neuronas acumulan dano no ADN durante a vixilia e necesitan durmir para recuperarse. Agora Appelbaum e Levy fixéronse eco de dúas especies distintas de cnidarios (un dos grupos animais máis antigos con neuronas): a medusa Cassiopea andromeda e a anémona mariña Nematostella vectensis. Tras observaras durante días, tanto en laboratorio como no seu entorno natural, descubriron que ambas dormen aproximadamente un terzo do día, unha proporción moi semellante á dos seres humanos. Iso si, fano con horarios distintos: a medusa Cassiopea, de hábitos diurnos, dorme principalmente pola noite e permítese pequenas sestas arredor do mediodía; a anémona Nematostella, en cambio, descansa sobre todo durante o día e aumenta a súa actividade ao amencer e ao caer a tarde. Cada unha segue o seu propio ritmo circadiano (ciclo biolóxico interno que regula o sono e a vixilia, entre outros factores), pero a cantidade total de sono mantense constante: unhas oito horas de media. O estudo tamén revela que os mecanismos que regulan o sono xa estaban presentes hai centos de millóns de anos. Nas medusas, o descanso está controlado sobre todo pola luz ambiental e pola chamada presión homeostática do sono: canto máis tempo permanecen espertas, maior é a súa necesidade de durmir. Nas anémonas, ademais desa presión, intervén un reloxo circadiano interno similar ao noso. Mesmo a melatonina -a hormona que nos humanos asóciase ao sono nocturno- ten un efecto conservado: administrada no momento de maior actividade, levou ao descanso tanto medusas como anémonas, independentemente de se eran diurnas ou crepusculares. Pero o achado máis relevante vai máis aló dos horarios. Coñécese que durante a vixilia créase dano no ADN por múltiples causas, entre elas a actividade neuronal, o estrés oxidativo, o metabolismo e a radiación. Aínda que este dano é prexudicial para todas as células, as neuronas requiren o sono para evitar agresións ao xenoma, posiblemente porque son células únicas que non se dividen. Na medusa e na anémona, os autores observaron que o sono, efectivamente, reduce significativamente ese deterioro. Polo contrario, cando se lles priva de sono, o dano xenético aumentaba. Os autores tamén prob
