A construción romana de Santa Eulalia de Bóveda, situada debaixo da actual igrexa parroquial no concello de Bóveda (Lugo), cumpre cen anos desde a súa catalogación oficial en 1926 e segue xerando preguntas sobre a súa función e datación. O xacemento, descubrerto en intervencións levadas a cabo a principios do século XX e visitado por técnicos provinciais en xuño de 1926, reúne elementos arquitectónicos singulares —columnas, pinturas murais e unha piscina central— que non permitiron unha interpretación unánime. A pesar da súa declaración como monumento nacional en 1931 e da súa cualificación como ben de interese cultural en 1996, a comunidade científica mantén debates abertos sobre o seu uso orixinal e a súa cronoloxía.
O achado non foi instantáneo: xa en 1909 o cura do lugar advertira da existencia de restos baixo o atrio, e en 1914 confirmáronse estruturas subterráneas ao retirar losas do recinto. Foron o arqueólogo e os responsables do museo provincial quen, doce anos despois, formalizaron a visita que fixou a data do descubrimento oficial. Desde entón, distintas campañas, intervencións e estudos tentaron encaixar o edificio no mapa da romanidade galaica.
A planta inferior —a chamada bóveda— sorprende pola súa composición: un espazo abovedado con columnas que sosteñan pinturas nas paredes e unha piscina central. Os especialistas subliñan a reutilización de materiais en fases posteriores e a superposición de construcións, o que complica tanto a lectura estratigráfica como a atribución cronolóxica precisa.
Achado e primeiras investigacións
O primeiro nome vinculado ao descubrimento foi o de José María Penado, quen notou anomalías no pavimento do atrio. A visita determinante de 1926 a realizaron o director do Museo Provincial, Luis López Martí, e o arquitecto municipal, Ricardo García Puig, quen trasladaron ao ámbito científico a existencia dun edificio romano sorprendente polo seu estado de conservación parcial.
Co paso das décadas, arqueólogos como Manuel Gómez Moreno ocuparonse do monumento. Na inmediata posguerra a prioridade foi protexer as pinturas e a estrutura, polo que se optou por cubrir zonas para preservalas, unha decisión tomada nun contexto de penurias que condicionou as posibilidades de escavación e estudo.
Función e cronoloxía en discusión
A interpretación do edificio como ninfeo —un templo adicado a ninfas con unha piscina central— foi defendida polo historiador Manuel Chamoso Lamas, quen situou a obra arredor do século III para xustificar esa función. Con todo, esa atribución non pechou o debate; outros investigadores propoñen datas alternativas e subliñan que as pinturas poderían corresponder a fases posteriores do conxunto.
O historiador Enrique Montenegro, autor da única tese doctoral dedicada ao monumento, insistiu na dificultade de precisar a súa orixe e relación coa igrexa superior. Montenegro lembra ademais a existencia de referencias documentais antigas, como o testamento do bispo Odoario, que menciona a coexistencia de «un santoral de abajo e otro de arriba», o que suxire a superposición ou convivencia de dous espazos litúrxicos.
«Podería ser do século VIII ou IX, non hai certeza; só que foi feita entre o romano e o románico. O pouco que se sabe é que aproveitaron o templo de abaixo para facer o de arriba»
A cita pon de manifesto a cautela necesaria: a reutilización de ladrillos con entalle triangular e outros elementos construtivos serven de indicio, pero non achegan unha resposta definitiva. Nalgúns momentos apuntouse a cronoloxías que abarcan desde o período romano pleno ata fases altomedievais, segundo as interpretacións de cada investigador.
Ademais das i
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.