Marián López Fernández-Cao (Vigo, 1964) é hoxe unha das voces máis sólidas da arte con ollar social en España. Catedrática na Universidade Complutense de Madrid, investigadora do patrimonio artístico das mulleres e referente internacional en arteterapia, impulsou proxectos pioneiros que combinan investigación, educación e prácticas terapéuticas para abordar procesos traumáticos e abrir os museos a novas lecturas. A súa historia parte de Valdeorras, pasa por Bilbao e Madrid e devolve a Galicia un legado académico e cívico pouco frecuente.
De Valdeorras á Complutense: formación, biografía e convicións
Nacida nunha familia na que a sensibilidade artística conviveu coa empresa —o seu pai foi un dos impulsores de Pescanova—, Marián aprendeu a mirar o mundo con ollos curiosos desde nena. A súa nai, mestra, introduciu ás irmás na obra de mulleres tan diversas como Emilia Pardo Bazán, Concepción Arenal ou Maruja Mallo, e regaloulles o hábito de converter cada viaxe nunha clase de historia e xeografía. Esa educación temperá forxou o gusto pola cultura que marcaría case todo o seu percorrido vital.
Cando Galicia carecía dunha facultade de Belas Artes, a moza López Fernández-Cao emigrou a Bilbao para estudar, unha cidade marcada pola reconversión industrial e polas tensións políticas da época, pero tamén por unha Facultade de Belas Artes aberta á arte contemporánea. Alí formouse con docentes que lle abriron fiestras cara ao conceptual e ao debate crítico. Máis tarde, o traslado á Complutense de Madrid selou unha relación académica que perdura: impartir clases, dirixir investigacións e conciliar o traballo creativo coa reflexión social.
Non todo foi doado. O choque co academicismo madrileño incluiu episodios de machismo explícito que a marcaron: “Un profesor de debuxo chegou a dicirme que tiña ‘a sensibilidade dunha secretaria’”, lembra. Pero esas humillacións tampouco a detiveron; ao contrario, reforzaron o seu compromiso co feminismo e coa procura de espazos onde a arte exercese unha función comprometida coas persoas. As estadías en Múnic e Berlín e a súa vinculación con movementos pacifistas ensináronlle, segundo a propia admite, a xestionar equipos desde a empatía e o respecto.
“A miña xestión de equipos débese totalmente a esa experiencia”,
O doutoramento que defendeu en 1991, entre as facultades de Belas Artes e Educación, e o curso de doutoramento sobre arte e feminismo que puxo en marcha en 1992 foron pasos decisivos: o primeiro consolidou o seu perfil investigador; o segundo abriu un espazo universitario novo en España para analizar a intersección entre produción artística e xénero.
Investigación, arteterapia e a recuperación do patrimonio feminino
A investigación de López Fernández-Cao non queda nas aulas. Deseñou e liderou proxectos que aplican a arte como ferramenta terapéutica para persoas que viviran experiencias traumáticas e para colectivos en risco de exclusión. Non son iniciativas anecdóticas: trátase de procesos sistemáticos que combinan teoría, práctica e avaliación, e que deron resultados sostibles en termos de inclusión social.
O seu ollar cara aos museos tamén é notable. Entende estas institucións como lugares de lecer e coñecemento que reproduciron esquecemento e silencios, especialmente no que concirne ás artistas mulleres. O seu traballo académico e divulgador contribuíu a recuperar nomes e obras, a repensar narrativas expositivas e a esixir que os centros culturais incorporen unha perspectiva feminista tanto na súa curadoría como na súa educación pública.
Ademais de publicacións científicas, Marián escribiu guías pedagóxicas para Educación Primaria e Secundaria e
