Este mes duas mulleres na metade da vintesina acudiron ao servizo de Urxencias do HULA con molestias que atribuían a outros problemas de saúde e terminaron dando a luz. Ambos alumbramentos producíronse nun prazo de un par de semanas e, segundo matriónas do hospital, aínda que sorprendentes non son casos illados: “1 caso ao mes” é a estimación que ofrece unha profesional con décadas de traxectoria.
Como ocorreron os partos e a reacción no hospital
As dúas mozas chegaron a Urxencias sen ter pasado por controis prenatais e sen ter considerado a posibilidade dun embarazo. Primeiro buscaron atención por dor abdominal e outros síntomas inespecíficos; na exploración confirmouse que estaban en traballo de parto. A sorpresa foi máxima tanto para as pacientes como para o persoal sanitario, que tivo que reconducir a atención ao parto en cuestión de minutos.
Matriónas e médicos consultados por este xornal contan que a situación obriga a activar protocolos de emerxencia que non sempre son habituais nun servizo de Urxencias: valoración rápida do estado fetal, control de hemorrixas, manexo da dor e, se procede, traslado ao paritorio. Nos dous episodios en Lugo a atención desenvolveuse sen incidentes maiores, aínda que a ausencia de controis prenatais plantea riscos que non deben subvalorarse.
“Vemos un caso deste tipo ao mes”, explica unha matrión do área con experiencia. “Ás veces a muller chega xa con dilatación avanzada; outras, o habremos detectado nunha ecografía previa a que comece o expulsivo”.
A sorpresa inicial vai acompañada case sempre de incrédula e angustia. Nos casos descritos, as nais relataban sensacións que atribuían a indixestións, problemas gastrointestinales ou incluso á menstruación. Moitas chegan sen parella ou sen un entorno inmediato informado, o que obriga ao equipo sanitario a ofrecer atención non só médica senón tamén emocional e social.
Por que unha gestación pode pasar desapercibida
Non é fácil comprender como unha muller pode levar unha gravidez a termo sen sabelo, pero os profesionais citan varias circunstancias que o explican. Sangrados intermitentes, que algunhas mulleres interpretan como regra —o chamado sangrado de implantación ou perdas durante a gestación—, poden inducir á confusión. Igualmente, os ciclos menstruais irregulares fan que a ausencia ou o atraso non resulten alarmantes.
O sobrepeso e os problemas dixestivos crónicos figuran tamén entre os factores que “camuflan” a gravidez. Un abdome distendido, náuseas ocasionais ou malas dixestións considéranse como parte dunha patoloxía previa. Na perimenopausa, cando as ausencias de regra son máis habituais, é aínda máis fácil pasar por alto unha gravidez. A negación voluntaria, motivada polo medo ou por situacións persoais complexas, completa o cadro.
Os casos non se limitan a primeiras nin a adolescentes. “Non é a primeira vez que nos pasa con mulleres de máis de 35 ou con experiencia previa”, comenta un médico de Familia. Relata unha consulta de hai anos na que a exploración e unha ecografía evidenciaron un feto coa cabeza na pelvis da nai: a paciente, con dous fillos, tampouco esperaba unha nova gravidez.
Riscos médicos e retos para a atención prenatal e obstétrica
A ausencia de controis durante a xestación implica que condicións potencialmente graves —preeclampsia, diabetes xestacional, problemas de placenta como a placenta previa, ou infeccións— poden non detectarse ata o momento do parto. Aínda que moitos destes partos “sorpresa” terminan ben, a falta de avaliación prenatal aumenta a probabilidade de complicacións para a nai e o recén nacido.
Nun territorio como Lugo, cun mapa asistencial que mestura áreas urbanas e amplas zonas rurais, os equipos de Atención Primaria adoitan ser a primeira porta. Con todo, o envellecemento da poboación, o despoboamento das comarcas e a precariedade dalgúns servizos dificultan a detección precoz de embarazos. A isto súma a redución sostida de nacementos en Galicia nas últimas décadas, un fenómeno que contrasta coa persistencia de xestacións ocultas.
Desde o punto de vista organizativo, os servizos de Urxencias e Maternidade do HULA e doutros centros axustaron protocolos para incorporar probas rápidas de embarazo en mulleres en idade fértil que consultan por dor abdominal ou sangrados. Esa práctica, herdade da experiencia cotiá, préséntase como unha medida sinxela e efectiva para evitar sorpresas maiores.
Máis aló do clínico: saúde mental e apoio social
Os especialistas subliñan que non todo se resolve cunha proba ou unha ecografía. Moitas destas xestacións “negadas” atopan a súa raíz en factores psicosociais: trauma previo, medo ao embarazo, situacións de violencia ou ausencia de rede de apoio. A atención debe ser multidisciplinar, con acceso a traballo social e apoio psicolóxico dende o primeiro momento.
No peche do proceso asistencial, a intervención das matronas resulta clave. Son elas as que, ademais de atender o parto, realizan o acompañamento nas primeiras horas e orientan sobre controis que o recén nacido e a nai necesitarán. En Lugo, a tradición de matronas municipais e a formación continuada en obstetricia foron un recurso valioso nestes episodios.
Para previr situacións similares, propostas como intensificar a educación sexual, facilitar o acceso a probas de embarazo en centros de saúde e manter criterios baixos para realizar unha ecografía cando hai dúbidas son medidas recorrentes entre os profesionais. A falta de cifras oficiais que detallen a frecuencia real en toda Galicia, as alarmas actívanse en cada hospital cando a noticia chega: un parto que ninguén esperaba lembra que a saúde reproductiva segue esixindo vixilancia e sensibilidade.
Ao fin e ao cabo, a frase dunha matrona resume o dilema: “pode parecer extraordinario, pero ocorre con máis regularidade da que pensamos”. Nun sistema sanitario que enfronta cambios demográficos e retos asistenciais constantes, recoñecer o imprevisto como posibilidade clínica é, quizais, unha das leccións máis prácticas que deixan estes partos por sorpresa.
