Na alfombra vermella dos Premios Mestre Mateo, entre saúdos e flashes, o cineasta galego Óliver Laxe deixou unha frase que ha de despertar a curiosidade dos que seguen a súa traxectoria: «Vou facer un cabalo de Troia». Foi unha intervención breve pero cargada de intención, pronunciada no Auditorio Fuxan os Ventos de Lugo, onde ademais repasou o seu periplo por Hollywood, o seu descanso en Navia e a súa débeda afectiva coa provincia lucense.
Unha charla en Lugo, entre Hollywood e a casa de Navia
A presenza de Laxe en Lugo non pasou desapercibida. O director, que alternou o circuito festivaleiro internacional coa vida de vila, aproveitou a gala para falar con sinxeleza sobre dúas realidades aparentemente contraditorias: a experiencia nos platós e mercados de cinema máis cosmopolitas e a necesidade de deterse na súa casa de Navia para recompor ideas. Segundo el, ese retiro non é melancólico senón productivo: «Volver a Navia é estar rodeado de voces e paisaxes que che lembran por que fas cine», comentou na alfombra vermella, segundo os asistentes.
Non é a primeira vez que Laxe reivindica a importancia das raíces para o seu traballo. A súa filmografía puido poñer en pantalla os parajes e as xentes do noroeste, cunha mirada que mestura realismo áspero e certa beleza lírica. En Lugo, esta tensión entre o local e o global quedou plasmada na referencia explícita a Hollywood: unha etapa que, dixo, lle permitiu ver o cinema dende outra perspectiva sen renunciar ao seu territorio.
No medio da cerimonia, o director tamén falou das súas «débedas coa provincia de Lugo». Non se refire a obrigas económicas, senón a compromisos morais e artísticos: recoñecemento a actores, equipos técnicos e a esa alianza entre cineasta e territorio que, no seu caso, se traduziu en proxectos que puideron poñer no mapa cinematográfico a profesionais e paisaxes lucenses.
Raíces lucenses e cine: de ‘O que arde’ a un «cabalo de Troia»
A alusión ao «cabalo de Troia» invita á interpretación. Para moitos, Laxe sempre traballou contra a invisibilidade do mundo rural e contra a tentación de etiquetar ese cine como unicamente rexional. A metáfora que empregou en Lugo suxire un propósito dobre: penetrar en espazos máis amplos —festivaleros, comerciais, políticos— cun discurso que, en aparencia, pode parecer alóxeno pero que leva dentro o seu núcleo temático. Noutras palabras, unha película que seduza pola forma para, ao mesmo tempo, introducir contidos firmes sobre memoria, pertenza e paisaxe.
Á hora de imaxinar ese novo proxecto, convén lembrar a súa traxectoria inmediata. O seu filme máis coñecido en España, O que arde, non só reivindicou a voz de persoas e territorios galegos senón que tamén situou a intérpretes como Benedicta Sánchez, natural da provincia de Lugo, na primeira liña do cine nacional: o seu Goya como revelación foi un fito que serviu para evidenciar a capacidade do cine de Laxe para descubrir e proxectar rostros ata entón fóra do foco. É razoábel pensar que o cineasta volverá a apostar por esa mestura de actores non profesionais e profesionais, unha fórmula que lle resultou recoñecíbel e eficaz.
Aínda que o anuncio do «cabalo de Troia» foi certero na intención, Laxe non ofrecíu calendario nin detalles de produción. A falta de confirmación oficial sobre datas de rodaxe, financiamento ou reparto, a frase queda como o esbozo dun plan: introducir un relato potente con estratexias narrativas e formais que permitan atravesar públicos e mercados.
Que pode significar e cales son os próximos pasos
Desde o punto de vista do panorama audiovisual galego, a declaración de Laxe é un acto político en si mesmo. Os Premios Mestre Mateo, organizados pola Academia Galega do Audiovisual, son a cita anual que pon de relevo a saúde e os desafíos da produción local. Que un director con proxección internacional utilice ese foro para falar dos seus proxectos e da súa débeda con Lugo reforta a simbiosis entre creador e territorio. Tamén plantea interrogantes sobre financiamento e apoio institucional: ¿haberá implicación das axencias culturais da Xunta ou de coprodutores autonómicos? A día de hoxe non hai confirmación formal.
Se o que pretende Laxe co seu «cabalo de Troia» é penetrar en circuítos máis amplos, a estratexia tería sentido nun tempo no que a saturación das plataformas impón atopar fórmulas para que historias singulares alcancen audiencias masivas. Un enfoque híbrido, que conxure a estética de autor con unha narración capaz de capturar a atención de festivais e plataformas, pode ser a vía. Ademais, a súa propia experiencia en festivais e mercados internacionais dálle vantaxe á hora de negociar ese cruce.
Para Lugo e para Galicia, o retorno de Laxe e o seu interese en que a provincia sexa parte activa do proxecto supón unha oportunidade: emprego, visibilidade e a posibilidade de seguir mostrando paisaxes e dinámicas sociais que rara vez ocupan o centro da pantalla. Pero tamén plantea o reto de que esa visibilidade vaia acompañada de políticas estables que sostean a industria local, dende axudas á produción ata formación técnica.
En calquera caso, a frase que lanzou no auditorio lucense permanecerá na memoria dos que seguen o seu cine. Un «cabalo de Troia» pode ser metáfora de conquista, de sorpresa ou de intelixencia narrativa. Nas mans de Óliver Laxe, co seu historial de combinar o íntimo e o épico, soa máis a promesa que a estratagema: a promesa dunha película capaz de entrar polo gran portal e deixar dentro, intactos, as paisaxes e as xentes que o alimentan.
