Por que custa tanto ‘desengancharse’ das redes sociais?

Un 30% dos mozos plantexase deixar as redes sociais, pero, segundo un estudo recente, a maioría só o consegue de forma temporal en 2026, sobre todo en momentos puntuais como os exames, e os intentos de abandono adoitan fracasar porque a vida social e laboral continúa ancorada nesas plataformas. En Galicia e no resto de España moitos mozos desconectan durante días ou semanas, pero volven para evitar o illamento e manter vínculos. A razón non é tanto unha fraxilidade individual como a propia arquitectura do ecosistema dixital, deseñada para captar e reter a atención.

Os datos sinalan que a abstinencia de aplicacións como TikTok ou Instagram mantense algúns días e, en casos máis conscientes, algunhas semanas, pero raramente se converte nunha saída definitiva. Quen o intentan describen cambios de humor, sensación de perda de información e medo a quedar fóra dos círculos sociais. A reincorporación adoita xustificarse pola necesidade de estar ao día da vida dos amigos, o acceso a oportunidades laborais ou simplemente por non perder o contacto con grupos escolares e comunitarios.

Investigacións e profesionais da saúde mental alertan de que a inmersión prolongada nas redes pode asociarse con problemas como depresión, ansiedade, confusión e baixa autoestima, especialmente entre adolescentes. Estes efectos non xorden da nada senón en interacción coa arquitectura algorítmica que prioriza contidos polarizadores e reforza a procura de recompensas inmediatas. O resultado é unha dinámica de picos e baixadas de dopamina que reforza condutas repetitivas e dificulta o control voluntario do uso.

O termo “adicción” emprégase con frecuencia, pero varios expertos advirten de que non abonda para explicar a complexidade do fenómeno. Máis que unha dependencia exclusivamente individual, o que se manifesta é un patrón de consumo sostido por intereses económicos, prácticas industriais e marcos sociais que normalizan a sobreexposición. É dicir, non só hai un problema clínico senón tamén un entramado tecnolóxico e comercial que incentiva a continuidade do uso.

Desde unha perspectiva sociolóxica, as redes deixaron de ser meros complementos para converterse no contexto no que se constrúen relacións, carreiras e cidadanía. Iso transforma a maneira en que se configura a identidade persoal e colectiva: o eu mídese en me gusta, seguidores e visibilidade, e os incentivos para permanecer conectados entrelázanse con incentivos laborais, culturais e políticos. Neste sentido, o debate sobre o desenganche excede o psicolóxico e entra na esfera do civilizatorio.

Enfrontada a esta realidade, especialistas recomendan combinar estratexias individuais con respostas institucionais. A nivel persoal, medidas como establecer horarios sen pantallas, desactivar notificacións, usar aplicacións de control de tempo e fixar obxectivos concretos de desconexión amosan eficacia na práctica. Pero estas actuacións teñen límites se non se acompasan con políticas públicas que regulen algoritmos, reforcen a transparencia das plataformas e obriguen a medidas de protección para menores.

En Galicia, como en outras comunidades, multiplicáronse iniciativas de alfabetización dixital en centros educativos e asociacións para ensinar a xestionar o tempo en pantalla e a interpretar criticamente os contidos. Estas accións procuran dotar a adolescentes e familias de ferramentas prácticas, aínda que os profesionais subliñan que a educación debe ir acompañada de regulación e de cambios no deseño dos produtos dixitais. Sen cambios estruturais, as solucións individuais seguirán a ser parche fronte a un sistema que favorece o consumo.

A saída, conclúen observadores e terapeutas, esixe unha dobre vía: responsabilidade colectiva para redefinir o papel das plataformas na vida pública e vontade individual para recupe