Dezenas de miles de aves mariñas morren nas costas europeas

Milleiros de aves mariñas apareceron mortas nas praias e acantilados do Atlántico europeo nas últimas semanas, sobre todo en Francia, España e Portugal, no que os expertos consideran o maior episodio de mortalidade masiva da última década. A maioría das vítimas son especies que bucean como o frailecillo, o arao, o charrán e a alca, incapaces de alimentarse pola axitación anómala do mar. As causas apuntadas por científicos e redes de varamentos son as sucesivas borrascas e a alteración do subministro de presas, factores que están ligados ao quecemento global. O fenómeno detectouse con especial intensidade nas costas atlánticas, desde Bretaña ata Galicia e a cornixa cantábrica.

As cifras rexistradas polas redes de seguimento son alarmantes: Francia notificou máis de 32.000 aves mariñas mortas no seu litoral atlántico, mentres que España informou de arredor de 5.000 exemplares, concentrados en Galicia e na cornixa cantábrica, e Portugal suma preto de 1.200. Os datos compilados a escala europea superaban as 38.000 aves hai poucos días e, segundo as organizacións que recollen varamentos, xa terían rebasado as 40.000. A información sobre o volume e a localización dos achados foi facilitada pola Cornwall Wildlife Marine Strandings Network ao xornal The Guardian, que viña facendo o seguimento do fenómeno.

Entre as especies máis afectadas figura o frailecillo, que aparece en gran número varado e morto nos areais; tamén se contabilizaron centos de araos, charráns e alcas. No Reino Unido, por exemplo, documentáronse máis de 300 frailecillos arrastrados polas ondas só en febreiro, cando o habitual sería atopar entre 40 e 100 cadáveres ao longo de todo un ano. A elevada e concentrada mortalidade destas semanas provocou a alarma de biólogos mariños e organizacións conservacionistas.

As explicacións científicas apuntan a unha combinación de fenómenos meteorolóxicos e problemas ecolóxicos. As aves que bucean dependen de augas relativamente calmas e claras para localizar e capturar as súas presas; as borrascas persistentes turbáron a columna de auga e reduciron a visibilidade, o que impide a caza. Ademais, o desprazamento de bancos de peixes por cambios na temperatura e nas correntes fai que os recursos alimentarios sexan máis difíciles de atopar nas áreas habituais de alimentación.

Os especialistas advirten de que o cambio climático actúa como multiplicador do risco: o aumento da frecuencia e intensidade de episodios de mal tempo e a alteración a longo prazo das cadeas tróficas mariñas dificultan a recuperación das poboacións afectadas. Para moitos científicos, o acontecido este inverno constitúe o peor episodio de mortalidade na última década e poñen en dúbida a capacidade de recuperación de especies que xa están sometidas a outras presións como a pesca, a contaminación e a perda de hábitat.

En Galicia, onde se localizaron centos de cadáveres, as praias e algúns treitos de costa foron rexistrados por voluntarios e técnicos para recoller datos e retirar restos, un traballo que se repite ao longo da fachada cantábrica. Fotógrafos e grupos locais documentaron frailecillos mortos nas nosas rías e areais, como a imaxe tomada por Paulo Lago para SEO que ilustra a escala do problema na comunidade. As entidades ambientais insisten na necesidade de canalizar os esforzos cara ao reconto sistemático e ao análisis das causas.

As cifras de varamentos adoitan subestimar a mortalidade real porque moitas aves morren mar a dentro, son devoradas por carroñeiros ou afúndense, polo que o número de exemplares afectados podería ser significativamente maior. Redes de varamentos, universidades e ONG pediron protocolos armonizados de vixilancia e necropsias.