Unha carta asinada polos maxistrados alerta de que a especialización prometida pola lei de 2018 aínda non se aplicou nos xulgados

Alacant alza a voz contra a violencia de xénero no 25-N. / Pilar Cortés

A lei de 2018 e a especialización pendente

Sete anos en punto morto: a especialización en violencia de xénero que a lei prometeu… e nunca chegou.

Pasaron máis de sete anos desde que unha lei naceu cun obxectivo inequívoco: blindar a capacitación e a formación especializada de quen traballa nos Xulgados de Violencia sobre a Muller e, con iso, priorizar a experiencia nos destinos xudiciais máis sensibles.

Era decembro de 2018 cando se publicou a Lei Orgánica 5/2018, presentada como execución directa do Pacto de Estado contra a violencia de xénero: a idea era clara, segundo o propio plantexamento normativo: crear un itinerario de especialización real e converter esa especialización nun criterio determinante para ocupar prazas en órganos especializados, singularmente nas Seccións especializadas das Audiencias Provinciais.

Obstáculos na aplicación e consecuencias profesionais

Pero a día de hoxe, case sete anos despois, na práctica, a realidade é contundente: as probas selectivas que debían converter xuíces e xuízas en “especialistas” non se desenvolveron, e os artigos da Lei Orgánica do Poder Xudicial que debían consolidar esa preferencia seguen sen modificarse.

Resultado: quen levamos anos en primeira liña nesta materia temos “absolutamente vedada” a posibilidade de acceder ás Seccións especializadas das Audiencias Provinciais, precisamente as que resolven recursos e xulgan delitos máis graves.

O punto de inflexión chegou cunha resolución do Tribunal Supremo de 2020 que provocou un efecto dominó: ao pasar os Xulgados de Violencia sobre a Muller a seren considerados xulgados mixtos, os titulares destinados nestes órganos, que ata entón se incardinaran desde a súa creación en 2005 na orde penal, perdemos esa consideración, con consecuencias directas nefastas en antigüidade, méritos e promoción profesional.

Falta de recoñecemento e agravios comparativos

En termos sinxelos: nulas opcións de ascenso e menos portas abertas, mesmo para quen acumula experiencia específica desde hai décadas en Xulgados de Violencia sobre a Muller.

Mentres tanto, os concursos para cubrir prazas en Seccións especializadas das Audiencias Provinciais seguen convocándose con normalidade, aínda sabendo que poden rematar ocupadas, como frecuentemente acaba ocorrendo, por maxistrados e maxistradas sen experiencia previa en violencia sobre a muller, porque o criterio clave acaba sendo a antigüidade na orde penal recoñecida; antigüidade que, como se indicou, non se computa aos e ás titulares destes órganos especializados.

E todo isto cun contraste difícil de explicar: a especialidade en Violencia contra a Infancia e a Adolescencia, incorporada na Lei Orgánica 1/2025, implementouse dentro do prazo previsto (catro meses), mentres que en Violencia sobre a Muller a especialización segue sendo unha promesa que non se materializa malia o aumento constante de competencias desde a creación destes xulgados en 2005.

Un problema coñecido e postergado

Todos os actores institucionais – Consello Xeral do Poder Xudicial, asociacións xudiciais, Ministerios de Xustiza e de Igualdade, Delegación do Goberno contra a Violencia de Xénero, Valedor do Pobo, GREVIO e grupos parlamentarios – coñecen o problema desde hai anos e, máis alá de promesas vanas, non o solucionan.

O problema, polo tanto, non é descoñecido, senón adiado: nin especialidade nin reforma legal.

No fondo, o que subxace é unha pregunta incómoda, dirixida á cidadanía e, sobre todo, ás vítimas: pódese falar de “consenso” na loita contra a violencia de xénero se a especialización real queda no papel?