O trabalho das mulleres foi esencial para a sustentación das comunidades rurais, tanto nas tarefas produtivas como no ámbito doméstico, os coidados e a organización da vida cotiá. É unha das conclusións principais da investigación desenvolvida na parroquia de San Vicente de Trigás (Mondoñedo) en torno ao papel histórico das mulleres nas comunidades rurais.
No estudo participan investigadoras das tres universidades galegas e parte dos resultados das escavacións arqueolóxicas realizadas no xacemento de Combarro, que documentaron unha ocupación rural altomedieval coa que achegarse ás formas de vida, a organización dos espazos, as actividades cotiás e as transformacións experimentadas pola comunidade ao longo do tempo.
A investigación arqueolóxica constitúe un dos piares do proxecto ao ofrecer unha base material desde a que analizar como se construíu historicamente o rural e como se articularon as actividades produtivas, domésticas e de mantemento. Estes datos póñense en diálogo coa etnografía e coa memoria oral das mulleres da parroquia, o que permite establecer unha lectura transhistórica das prácticas de coidado, do traballo cotiá e da transmisión de coñecementos.
Celtia Rodríguez González, investigadora da Universidade de Santiago de Compostela e do Centro de Investigación Interuniversitario das Paisaxes Atlánticas Culturais (CISPAC), destaca unha dobre carga de traballo, produtiva e reprodutiva, «que converteu as mulleres en axentes fundamentais da vida rural». Segundo a investigadora, as mulleres participaban activamente nos labores agrícolas, gandeiros e outras actividades económicas, ao tempo que asumían de xeito maioritario os coidados, a crianza, a alimentación, a xestión doméstica e outras tarefas indispensables para a reprodución da vida.
As mulleres desempeñaron tamén, segundo Rodríguez, «un papel central na transmisión de coñecementos e saberes entre xeracións, vinculados ao traballo, ao territorio, aos recursos, á alimentación, aos coidados e ás prácticas comunitarias». A combinación de escavación arqueolóxica, etnografía e memoria oral permite reconstruír unha historia do rural que sitúa no centro as prácticas cotiás e as persoas que fixeron posible a continuidade das comunidades.
O estudo pon de manifesto que moitas das actividades que sostiveron o rural quedaron infrarrepresentadas nos relatos históricos tradicionais, especialmente as relacionadas cos coidados, o mantemento e o trabalho doméstico, e evidencia que as mulleres foron protagonistas activas na organización da comunidade, na xestión dos recursos, na conservación da memoria e na configuración das paisaxes que chegaron ata a actualidade, conclúe a investigadora.
Claves
- As principais conclusións do estudo preséntanse o sábado 10 no Pazo de San Tomé (Cuartel Vello) de Mondoñedo, a partir das 10.30 horas.
- A xornada comezará cunha apertura institucional na que participarán Iria Castro Fernández, vicepresidenta de Cultura da Deputación de Lugo, e Laura Oso, da Universidade da Coruña.
