Ursula von der Leyen, presidenta da Comisión Europea, corrixiu este mércores ante o pleno do Parlamento Europeo en Estrasburgo unhas declaracións previas que desataron unha forte polémica. Tras afirmar o luns en Bruxelas que Europa xa non podía actuar como garda dun vello orde mundial no contexto da recente escalada en Oriente Medio, a mandataria volveu subliñar o seu compromiso coas normas internacionais e coa Carta das Nacións Unidas. A rectificación chega en plena crise polo ataque conxunto dos Estados Unidos e Israel contra Irán, que tenseou as posturas dentro da Unión. O episodio reavivou o debate sobre a coherencia da política exterior comunitaria e a influencia de terceiros actores.
O mensaxe de Von der Leyen do luns, unha intervención breve de pouco máis de dez minutos en Bruxelas, xerou críticas inmediatas porque semellaba cuestionar o sistema multilateral sobre o que se asenta a política exterior europea. Nesa alocución a presidenta atribuíu parte da erosión do orde establecido á actuación imprevisible da administración estadounidense, o que irritou aliados e socios dentro do bloque. As palabras foron interpretadas por algúns como unha renuncia a defender as normas que xurdiron tras a Segunda Guerra Mundial, e provocaron protestas públicas de dirixentes europeos.
Diante da vaga de reaccións, Von der Leyen emprendeu un xiro no seu discurso de Estrasburgo, onde sostivo que a Unión Europea non renuncia ao seu papel na defensa do dereito internacional e dos principios fundacionais da ONU. A presidenta quixo matizar a súa análise e reafirmou que o proxecto comunitario segue a ser un compromiso pola paz e por un marco xurídico compartido que permite resolver conflitos e protexer intereses comúns. A súa rectificación buscou, ademais, tranquilizar socios e institucións que mostraran a súa alarma pola interpretación das súas palabras iniciais.
Entre os primeiros en saír ao paso das declaracións de Von der Leyen estivo o presidente do Consello Europeo, Antonio Costa, que se sumou ás críticas sobre a necesidade de manter a vixencia do sistema baseado en regras. Tamén a vicepresidenta da Comisión, Teresa Ribera, e o Goberno español expresaron o seu rexeitamento a calquera lectura que puidese debilitar o apoio europeo ao dereito internacional. Estas respostas subliñaron a urxencia de presentar unha voz común en momentos en que a guerra en Oriente Medio e a intervención de terceiros países alteran os equilibrios diplomáticos.
A polémica puxo de relevo as tensións internas entre os Vinte e sete, onde hai desacordos sobre a resposta máis axeitada ao ataque dos Estados Unidos e Israel contra Irán e sobre a relación con Washington. Estados membros como España e Francia pronunciáronse en contra da acción militar, mentres outros gobernos prefiren manter un aliñamento máis estreito coa política estadounidense. Esta división complica a capacidade da UE para formular unha política exterior unificada e plantexa interrogantes sobre a súa influencia global.
Na súa defensa ante o Parlamento, Von der Leyen recordou que a Unión naceu como un proxecto de paz e que, por tanto, os principios da Carta das Nacións Unidas e o respecto ao dereito internacional seguen a ser piares centrais da acción comunitaria. A presidenta tratou de transmitir que a súa análise inicial non implicaba unha renuncia doutrinal, senón unha chamada de atención sobre os retos contemporáneos que poñen a proba as institucións multilaterais. Con todo, a súa rectificación foi tamén interpretada como un intento de conter o malestar político dentro do propio club europeo.
A mención implícita á imprevisibilidade do presidente estadounidense Donald Trump como factor que afecta ao sistema internacional foi un dos elementos que máis alimentou a discusión. Von der Leyen apuntou á arbitrariedade dalgunhas decisións exteriores que socavan a confianza nas normas compartidas, sen deixar de recoñecer a necesidade de alianzas estratéxicas. Ese diagnóstico reaviva o debate sobre ata que punto a UE pode ou debe depender de terceiros para garantir a súa seguridade e os seus intereses xeopolíticos.
Analistas consultados sinalan que a rectificación é tamén política interna: a Comisión necesitaba pechar a fenda con gobernos e parlamentos nacionais que esixen claridade sobre a aposta europea polo orde baseado en regras. A situación en Oriente Medio amosou, ademais, a fragilidade dos consensos en materia de seguridade e a urxencia de reforzar os instrumentos diplomáticos e defensivos comunitarios. A cuestión agora é se a Unión será capaz de converter esas declaracións en políticas coherentes que reduzcan a fragmentación entre os seus membros.
Mentres tanto, a rectificación de Von der Leyen atenuou, polo menos momentaneamente, a crise de confianza entre as institucións europeas e os Estados membros. Queda por ver se ese alivio se traduce nun impulso real para recuperar un discurso común sobre a defensa do dereito internacional ou se as divisións sobre a estratexia ante a guerra en Oriente Medio persistirán e dificultarán a resposta colectiva da Unión.
