Leontina, a avoa de Jessica Pérez Rodríguez, xa deixou de ser un número. Os seus seis anos vividos como interna no antigo Reformatorio de Mulleres de Lugo, entre 1954 e 1960, acaban de ser recoñecidos polo Ministerio da Memoria Democrática.
O caso de Leontina Fernández Luis é un dos primeiros que obtivo a Declaración de Recoñecemento e Reparación Persoal do Goberno de España. Tras visibilizarse o sufrimento e a vida de centos de rapazas que, durante o franquismo e incluso ata os anos 80, se as chamou «desviadas» por ser nais solteras, rebeldes ou «atentar contra a moralidade» e que eran internadas, en réxime de reclusión, baixo o amparo do Patronato de Protección da Muller.
O camiño cara o recoñecemento
¿Foi duro o camiño ata chegar a este recoñecemento?
Si. Hai moitas mulleres ou familias destas mulleres que nin sequera teñen acceso aos seus expedientes porque existe moita resistencia aínda a dar a documentación.
No caso da miña avoa, tanto no Arquivo Histórico Provincial de Lugo como na Deputación me facilitaron papeis que demostraron o seu internamento no Reformatorio e foi así como se conseguiu este recoñecemento.
A vida no reformatorio
¿Cantos anos estuvo a súa avó no reformatorio Nosa Señora dos Ollos Grandes, na Rampa de Claudio López de Lugo?
A miña avó entrou no Patronato de Protección da Muller, que era a institución que dirixía os reformatorios, en 1952, en Ourense, e ao reformatorio de Lugo chegou en 1954, xestionado pola congregación de Nossa Señora da Caridade do Bo Pastor de Angers.
E en 1960 a trasladaron a Barcelona, onde estuvo un ano ata que a enviaron para servir porque «non valía para monxa», díronlle. Grazas a iso despois emigró a París e refixo a súa vida.
Hai moitas mulleres e familias que nin sequera teñen acceso aos seus expedientes. Aínda hai moita resistencia a dar a documentación
Motivos do internamento e busca da verdade
¿Por que entrou a súa avó no Reformatorio?
A miña avó tivo unha filla, con 15 anos, tras sufrir abusos sexuais do seu padrastro. Deixou á nena coa miña bisavó e marchouse.
Pero a Guardia Civil a detivo na estación do tren, un dos puntos vixiados por celadoras do Patronato e levárona ao Reformatorio de Ourense. A bisavó a buscou pero non soubo nada dela ata o seu regreso.
¿Como descubriu todo isto?
Déi por facer un árbore xenalóxico e vin que tiña pouca historia da avó Leontina. Só había unha foto dela cun montón de monxas, pero non sabía nin que edificio era, nin onde estaba.
Mirei no Facebook por se recoñecía a fachada, pero tampouco atopéi nada. Noutro foto, estaba ao lado dunha noiva e polos ladrillos do chan, que eran panots, típicos de Barcelona, dí con a igrexa e logo comprobéi que estaba empadroada coas monxas do Bo Pastor, que estaban relacionadas coas de Lugo. Así cheguei ata aí.
A miña avó tivo unha filla, con 15 anos, tras sufrir abusos sexuais do seu padrastro. Cando ía coller un tren, a detivo a Garda Civil e levárona ao Reformatorio
Recordos e secuelas
Cal foi a súa reacción ao enterarse do sucedido?
Foi moi impactante. Descubres que existiu unha institución, o Patronato de Protección á Muller, que era un sistema de control terrible cara a elas.
De feito, en Lugo existía incluso unha cela de illamento.
A súa avó, xa falecida, nunca dixo nada deses anos en Lugo?
Dicía que aprendera a coser e que as monxas lles facían rezar e as castigaban fregando o chan de xeonllos.
Tamén contaba que eran moi malas.
Pódese interesar:
