A Ribeira Sacra ante o espello da Unesco: unha oportunidade para repensar a súa candidatura
O dictamen que abre unha nova etapa
A decisión do Comité do Patrimonio Mundial da Unesco de devolver a candidatura da Ribeira Sacra a España, lonxe de interpretarse como un rexeitamento definitivo, debe entenderse como unha invitación á reflexión e ao perfeccionamento do expediente. O organismo internacional, tras un tenso debate que se prolongou durante cerca de 45 minutos, optou pola figura do referral, unha ferramenta que permite aos países solicitantes reformar as súas propostas co acompañamento técnico do Icomos.
Esta resolución, aínda que poida xerar desalento entre os impulsores do proxecto, constitúe en realidade unha práctica habitual nos procesos de avaliación da Unesco. Non son poucos os enclaves que han transitado por este mesmo camiño antes de obter o ansiado recoñecemento. A clave reside agora en como España, e particularmente as administracións galegas, xestionarán esta fase de revisión.
As discrepancias técnicas que marcaron o debate
O máis revelador do proceso non foi tanto o resultado final como as posicións expresadas durante a deliberación. Algúns países membros, entre os que destacaban Chequia e Suíza, defenderon unha postura máis esixente, abogando incluso pola opción do deferral, que habería implicado presentar unha candidatura prácticamente desde cero. Estas nacións insistiron na necesidade de respectar escrupulosamente os informes técnicos elaborados por organismos especializados como o Icomos.
Resulta especialmente significativa a declaración da delegación checa, que aclarou non poñer en dúbida a calidade paisaxística da Ribeira Sacra, senón a adecuación da candidatura presentada. Esta matización é fundamental, porque separa o valor intrínseco do territorio da calidade do expediente administrativo. O recoñecemento da beleza da paisaxe non se discute; o que se cuestiona é se a documentación reflicte adecuadamente os criterios esixidos pola Unesco.
Un proceso marcado pola tensión diplomática
A sesión do luns non foi un trámite sinxelo. Tras a pausa para a comida, sucedéronse negociacións informais que intentaron desbloquear a situación. A primeira enmienda, presentada por Perú, Tanzania e Ucrania, que solicitaba directamente a inscrición na lista de Patrimonio Mundial, foi retirada para dar paso a unha segunda proposta máis realista: a devolución da candidatura a España para a súa reformulación.
Esta segunda enmienda tampouco conseguiu un respaldo unánime e tivo que superar diversas resistencias para alcanzar a maioría necesaria. Algunhas delegacións, especialmente as de tradición máis esixente en materia de patrimonio, consideraban que a opción máis rigorosa era o aplazamento total. O feito de que finalmente se optara polo referral revela un equilibrio delicado entre os que querían salvar a candidatura e os que demandaban unha revisión máis profunda.
As leccións doutros procesos similares
A historia recente da Unesco demostra que o referral non é un punto final, senón un punto e seguido. Numerosos enclaves lograron finalmente o recoñecemento despois de pasar por esta fase de revisión. O determinante non é tanto o dictamen inicial como a capacidade das administracións para corrixir as deficiencias sinaladas e presentar un expediente fortalecido.
Neste sentido, a Ribeira Sacra conta cun aval incuestionable: o seu valor paisaxístico, histórico e cultural está fora de toda dúbida. As viñas en terrazas, os mosteiros medievais e o canón do Sil conforman un conxunto que poucos discuten. O desafío é trasladar esa realidade a un expediente técnico que cumpra cos esixentes estándares do organismo internacional.
O papel das administracións na nova fase
Corresponde agora ás administracións implicadas —Xunta de Galicia, diputacións e concellos— coordinar unha resposta eficaz. A supervisión do Icomos, lonxe de ser un obstáculo, debe aproveitase como unha guía para perfeccionar a candidatura. Contar co acompañamento técnico deste organismo durante o proceso de revisión é unha vantaxe que non todos os aspirantes teñen.
O ministro de Cultura, Miquel Iceta, xa manifestou a súa satisfacción pola decisión do comité, interpretándoa como un respaldo implícito ao valor da Ribeira Sacra. Esta lectura optimista non carece de fundamento: se a candidatura carecese de méritos, o comité simplemente a habería rexeitado sen máis trámite. O feito de que se optara pola devolución indica que hai unha base sólida sobre a que traballar.
Unha oportunidade para o consenso e a mellora
Quizais o aspecto máis positivo desta resolución sexa que obriga a todos os actores implicados a sentarse e repensar a estratexia. A candidatura ao Patrimonio da Humanidade non pode ser un proxecto exclusivamente institucional; require do respaldo social, do consenso político e dun relato compartido que transcenda os intereses particulares.
A Ribeira Sacra ten diante de si unha oportunidade única para demostrar que o seu valor non depende exclusivamente do selo da Unesco, senón da capacidade dos seus habitantes e gobernantes para preservar e poñer en valor un territorio excepcional. O recoñecemento internacional chegará se se traballa con rigor, paciencia e humildade, escoitando as observacións técnicas e mellorando os aspectos que han xerado dúbidas entre os avaliadores.
Conclusión: un revés que pode converterse en impulso
Lonxe de interpretar esta decisión como unha derrota, a Ribeira Sacra debe asumalá como un acento para perfeccionar a súa candidatura. O camiño cara ao recoñecemento como Patrimonio da Humanidade rara vez é recto e sen obstáculos; as mellores candidaturas son aquelas que saben sortear as dificultades e aprender das críticas.
O valor da paisaxe ribeirán non depende dun dictamen internacional, pero o recoñecemento da Unesco suporía un impulso turístico, económico e cultural de primeiro orde. Para alcanzalo, será necesario traballar cotón cotón cos técnicos do Icomos, corrixir as deficiencias sinaladas e presentar un expediente que non deixe lugar a dúbidas. A Ribeira Sacra merece estar na lista de Patrimonio Mundial, pero debe demostrar que sabe gañarse ese lugar cun traballo riguroso e ben fundamentado. O tempo xoga agora a favor dos que entenden que esta pausa é, en realidade, unha oportunidade para facer as cousas mellor.
