A Unesco debate a Ribeira Sacra: unha emenda de última hora busca o milagre en Busán

A candidatura da Ribeira Sacra como Patrimonio Mundial da Unesco vive este luns a súa xornada máis tensa e decisiva en Busán, Corea do Sur. A delegación española puxo toda a maquinaria diplomática en marcha para conseguir os votos necesarios que permitan a inscrición da paisaxe vitivinícola e monacal galega na lista da organización. Unha emenda de última hora, rexistrada polas delegacións de Perú, Tanzania e Ucraína, abriu unha fiestra de esperanza despois de que os informes técnicos previos desaconsellaran a aprobación directa.

O certo é que o camiño non foi doado. O Comité do Patrimonio Mundial examina estes días o expediente da Ribeira Sacra, unha zona que abrangue os canóns dos ríos Sil e Miño, coas súas impresionantes terrazas de viñedos e un conxunto de mosteiros e igrexas románicas de valor incalculable. Pero a oposición dalgúns países, baseada nos informes dos órganos consultivos da Unesco (Icomos e Iucn), sementara dúbidas sobre a viabilidade da inscrición directa. Aí está a clave do movemento diplomático de última hora.

A emenda que pode cambialo todo

A xogada xestouse nos corredores do centro de convencións de Busán. Conscientes de que o borrador inicial de resolución recomendaba aprazar a decisión ou mesmo rexeitar a candidatura, as delegacións de Perú, Tanzania e Ucraína presentaron unha emenda que propón a aprobación directa da paisaxe galega. Non é menor o dato: estes tres países, con tradicións culturais moi distintas, aliñáronse coa postura española para defender que a Ribeira Sacra cumpre cos criterios de valor universal excepcional que esixe a Unesco.

A proposta, segundo fontes diplomáticas, inclúe un compromiso firme por parte das autoridades españolas para implementar un estrito plan de seguimento e protección do territorio. É dicir, trataríase dunha inscrición condicionada á mellora de certos aspectos, pero que permitiría á Ribeira Sacra entrar na lista de Patrimonio Mundial xa nesta mesma sesión. A fórmula non é nova na Unesco, pero si o é a rapidez coa que se articulou.

A xornada arrincou cun debate intenso que se prolongou durante case dúas horas sen que se acadase un acordo. A sesión chegou a suspenderse temporalmente ante a división histórica que xeraba o caso galego. Varios países pedían máis tempo para analizar a documentación, mentres que outros, encabezados por España e os asinantes da emenda, urxían a tomar unha decisión.

Unha paisaxe de séculos na balanza

Cómpre lembrar que a Ribeira Sacra non é unha candidatura improvisada. Detrás hai anos de traballo técnico, informes, alegacións e un intenso lobby político. A zona, que abrangue concellos das provincias de Lugo e Ourense, aspira a ser recoñecida como unha paisaxe cultural viva, onde a man do home modelou durante séculos as ladeiras do canón do Sil e do Miño para cultivar a vide. Unha paisaxe que non só é fermosa, senón que segue a ser produtiva.

Os mosteiros de Santo Estevo, San Pedro de Rocas ou Santa Cristina de Ribas de Sil son só algúns dos fitos que xalonan este territorio. Pero a candidatura non se limita ao patrimonio arquitectónico: inclúe tamén o sistema de bancais, os camiños históricos e a propia cultura vitivinícola, que dá nome a unha denominación de orixe recoñecida. Difícil atopar en Galicia un lugar que concentre tanta historia, tanta natureza e tanto traballo humano nun espazo tan reducido.