USC atrae talento cuántico: César Cabrera lidera un ERC de 1,9 M€

Santiago de Compostela. A Universidade de Santiago de Compostela acaba de incorporar ao físico experimental mexicano César Cabrera, procedente da Universidade de Hamburgo, para poñer en marcha no Instituto Galego de Física de Altas Enerxías unha nova liña dedicada á simulación cuántica con átomos ultrafíos. Cabrera chega tras obter en 2025 unha ERC Starting Grant, a convocatoria máis prestixiosa da Unión Europea para novos investigadores, que financiará o seu proxecto con 1,9 millóns de euros.

A construción dunha «maqueta cuántica» no laboratorio

Á primeira vista, a proposta pode soar a ciencia ficción: atrapar, arrefriar e manipular átomos individuais ata temperaturas próximas ao cero absoluto para que os seus comportamentos estean gobernados por leis cuánticas. O obxectivo, segundo explica o propio investigador, é construir un simulador cuántico capaz de reproducir e estudar como interaccionan moitos corpos entre si e como emerxen a partir dessas interaccións novos estados da materia.

Na práctica, o traballo implica técnicas experimentais de precisión extrema: trampas ópticas, arrefriamento por evaporación ou láser, e a capacidade de posicionar e controlar array de átomos con resolucións do orde de micras. Cabrera subliña que, arrefriando os átomos e colocándoos con precisión, “podemos recrear as mesmas regras físicas que rexen materiais complexos e observar paso a paso como se comporta o sistema”.

“Cando arrefriamos os átomos, somos capaces de colocalos e controlalos con gran precisión para recrear as mesmas regras físicas e observar paso a paso como se comporta o sistema”, afirma Cabrera.

A vantaxe destes simuladores fronte a observacións directas ou a cálculos numéricos convencionais é clara: permiten explorar réximes de interacción e correlación que hoxe resultan impracticables para os ordenadores máis potentes. Iso abre a porta a comprender fenómenos como a superconductividade, o magnetismo cuántico ou estados exóticos da materia que poderían, a medio prazo, inspirar novas tecnoloxías —desde materiais con perdas enerxéticas nulas ata sensores de precisión extrema—.

Un fichaxe con percorrido internacional e raíces en España

A chegada de Cabrera non é casual nin un golpe de efecto illado. Formado inicialmente na Universidade Autónoma de San Luis Potosí e cunha estadía de máster en Bonn, o físico desenvolveu a súa tese doutoral no ICFO de Barcelona, onde participou en experimentos pioneiros con gases cuánticos ultrafíos, incluídas achegas á primeira observación dun condensado de Bose–Einstein en España. Antes de recalar en Santiago traballou na Universidade de Hamburgo, consolidando unha traxectoria sólida en laboratorios europeos de referencia.

Na súa propia explicación pública, Cabrera destaca a vontade de “construír algo desde cero”: non só desenvolver o experimento financiado pola ERC, senón crear unha pequena escola local, formar estudantes e atraer postdoc que afiancen en Galicia unha liña estable de investigación en átomos ultrafíos e simulación cuántica. Ese plan casa coa aposta do IGFAE por proxectos de alto impacto e con iniciativas xa en marcha na comunidade galega.

Cómpre lembrar que Galicia xa dispón de infraestruturas científicas relevantes: o IGFAE conta con traxectoria en física fundamental e aplicada, e o CESGA alberga o laboratorio de supercomputación que serve de apoio a traballos teóricos e de simulación. Estes nodos, xunto co recentemente impulsado Quantum Computing Lab, configuran un ecosistema que hoxe gaña músculo coa incorporación de Cabrera.