En Ourense, o 16 de marzo de 2026, especialistas reunidos no X Congreso Internacional de Medicina Ambiental alertaron de que a exposición a tóxicos ambientais está a incrementar a carga de enfermidades crónicas. Sinalaron que, ademais de patoloxías claramente asociadas como a sensibilidade química múltiple ou a electrohipersensibilidade, hai un aumento de trastornos neurolóxicos, hormonais e metabólicos relacionados con contaminantes cotiás. A xornada subliñou a necesidade de mellorar a formación médica e de incorporar ferramentas diagnósticas que identifiquen exposicións prolongadas.
Os participantes analizaron como factores como contaminantes químicos, radiacións e cambios no sistema alimentario están a modular a aparición e evolución das enfermidades. Os relatores sinalaron que moitas destas condicións permanecen infradiagnosticadas ou son interpretadas erroneamente, o que atrasa intervencións terapéuticas e agrava o sufrimento dos pacientes. Ademais, alertaron sobre a crecente complexidade para a saúde pública dada a proliferación de compostos no entorno.
Neste contexto, Pilar Muñoz-Calero, presidenta da Fundación Alborada e directora do congreso, reclamou un cambio de mirada na clínica habitual. Explicou que a medicina ambiental esixe investigar as causas ambientais cando os síntomas non encaixan en cadros clásicos e cando concurren alteracións bioquímicas atribuíbles a exposicións crónicas.
Diagnóstico e formación médica
«A medicina ambiental convidanos a mirar máis alá do síntoma e da orixe da enfermidade. En moitos casos non falamos de enfermidades illadas, senón de procesos de intoxicación crónica por exposicións ambientais que aínda non estamos a saber identificar a tempo»
Varios especialistas insistiron en que pacientes con síntomas ambientais son con frecuencia derivados a consultas de psiquiatría ou psicoloxía, cando existen alteracións fisiolóxicas que deberían investigarse desde a biomedicina. Para avanzar no diagnóstico propuxeron incorporar análises de biomarcadores que revelen disfuncións nos procesos de desintoxicación, a presenza de metais pesados ou a pegada dalgúns compostos químicos.
O congreso puxo o acento na necesidade de integrar estes contidos na formación médica básica e na actualización de especialistas. Os asistentes reclamaron protocolos clínicos estandarizados, investimento en investigación e maior coordinación entre atención primaria, especialistas e laboratorios que estuden exposicións ambientais.
O fogar e novos riscos emerxentes
Os expertos advertiron de que moitas exposicións relevantes se producen no propio fogar. Produtos de limpeza, materiais de construción, velas aromáticas, pesticidas domésticos ou a presenza de bolores poden actuar como desencadeantes en persoas susceptibles e agravar cadros crónicos xa existentes.
Así mesmo, alertaron sobre riscos emerxentes que complican o panorama sanitario: a entrada de micro e nanopartículas plásticas no corpo humano e o empobrecemento nutricional dos alimentos polo deterioro dos chans agrícolas. Todo iso, sostiveron, suma presión sobre os sistemas de desintoxicación e metabolismo que non sempre se avalían en consulta.
Os datos citados nas sesións realzan a magnitude do desafío: hoxe hai máis de 240.000 compostos químicos rexistrados, aos que se incorporan miles de novas moléculas cada ano. Este volume e a súa combinación no entorno cotián dificultan identificar axentes causais e deseñar medidas de prevención eficaces.
Fronte a este panorama, os especialistas reclamaron políticas públicas que prioricen a redución de exposicións, a vixilancia ambiental e programas de saúde que inclúan estudos de biomarcadores poboacionais. Tamén pedíronlle ás autoridades que revisen
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.