María Soliño, veciña de Cangas, foi unha das mulleres que acabaron ante o tribunal da Inquisición na Galiza dos séculos XVI e XVII. Acusada de meigaría —un termo que daquela servía para coser agravios persoais, disputas económicas e medos colectivos—, o seu caso ilustra como o poder relixioso e a envexa veciñal podían converter unha muller con dereitos e certa influencia en obxectivo de persecución. Os seus antecedentes e o eco da súa historia aínda perviven na ría e nos arquivos eclesiásticos de Aldán e Moaña.
A acusación e os rescoldos dunha xustiza implacable
Os expedientes da Inquisición galega recollen múltiples causas por suposta meigaría entre 1574 e 1700, e nesas relacións figura o nome de María. A acusación non foi un feito illado: formou parte dun patrón máis amplo, no que mulleres que detentaban algún tipo de poder local —xa fose económico, sobre bens comúns ou, como no seu caso, dereitos de presentación para curas— convertíanse en branco de sospeitas. O dereito de presentación, que permitía propoñer os beneficiarios das parroquias de Aldán e Moaña, outorgaba unha influencia real: control sobre o nomeamento de homes da igrexa, interlocución coas estruturas eclesiásticas e, por extensión, capacidade para moldear a vida comunitaria.
Fontes parroquiais e protocolos notariais da comarca amosan que a posesión dese privilexio non era trivial. Nunha sociedade onde as redes familiares e as clientelas sacerdotais marcaban o acceso a recursos e favores, quen controlaba eses nomeamentos tiña un poder que molestaba. Non é a primeira vez que nas rías Baixas a historiografía local atopa un fío que conecta autoridade feminina e acusacións de maleficio: a palabra «meiga» funcionaba como unha arma simbólica que desprazaba conflitos persoais cara á esfera penal.
A instrución dos procesos inquisitoriais adoito baseábase en testemuños de veciños e en prexuízos sobre a moralidade feminina. Veciños que antes compartían traballo no mar ou nos campos podían levar rancores domésticos aos tribunais. No caso de Cangas, unha vila vencellada desde sempre á pesca e ao comercio marítimo, as tensións pola propiedade de peiraos, pola influencia sobre curatos ou pola rivalidade comercial alimentaron, con frecuencia, acusacións que non buscaban tanto a verdade relixiosa como a eliminación dun adversario social.
«A palabra ‘meiga’ servía a miúdo para describir a quen tiña demasiado poder para o gusto dos seus veciños», comenta un historiador local especializado na Galiza temperá.
A Inquisición, co seu aparato sancionador, ofrecía un marco legal para zanjalas. Cómpre lembrar que os tribunais non sempre perseguían coa mesma ferocidade en todas as rexións; porén, en Galiza a presión sobre a muller que sobresaía era visible, e os arquivos de Cangas conservan pegadas daqueles procesos: declaracións, acusacións cruzadas e o selo dun órgano que pretendía, entre outras cousas, impor unha orde moral.
Contexto histórico: patriarcado, economía costeira e memoria colectiva
Para entender por que unha muller da ría podía acabar encausada hai que mirar a estrutura social da época. A Galiza dos séculos XVI e XVII era unha terra de comunidades costeiras que vivían do mar e do monte, pero tamén de clientelas relixiosas e redes de poder local. A presenza de ordes, a relevancia do clero parroquial e a existencia de cargos con prebendas xeraban tensións entre familias. Nese entramado, a imaxe da muller que administraba bens, xestionaba padroados ou tiña voz en nomeamentos eclesiásticos resultaba incómoda.
Ademais, as lendas orais e a tradición popular remataron de conformar a figura de María na memoria colectiva de Cangas. A historia oficial e a memoria popu
