Unha vintena de voluntarios traballa este fin de semana na limpeza e retirada de entullos no complexo mineiro de Valborraz, no concello ourensán de Carballeda de Valdeorras. Situada por enriba dos 1.200 metros de altitude, a vella explotación que durante a Segunda Guerra Mundial forneceu volframio á Alemaña nazi —a coñecida como mina dos alemáns— arrastra décadas de abandono e sufriu danos adicionais tras os lumes que asolaron Valdeorras en 2025.
Traballos sobre as ruínas: voluntariado e primeiros auxilios ao patrimonio
O operativo promóveno a asociación científica Sputnik Labrego, o albergue Eco dos Teixos e as comunidades de montes de Casaio e Lardeira. Son, en total, ao redor dunha vintena de persoas, procedentes principalmente de distintos puntos de Galicia e algunhas desde León, que accederon a pé aos distintos edificios diseminados pola serra para retirar tellas, vigas e entullos soltos; tarefas que son a primeira fase para evitar desprendementos e frear a degradación acelerada pola meteoroloxía e o paso do tempo.
O aspecto do complexo é elocuente: chemineas e muros semiderruidos, galerías que se abren ao monte coma cicatrices e tellados consumidos polo lume. Fontes participantes describen xornadas de traballo por quendas, con palas e motoserras, e con especial coidado en non alterar os restos subterráneos. “Non viñemos a escavar a historia, senón a preservala”, resume un membro da campaña, que reclama protocolos técnicos para afrontar unha restauración que vaia máis aló da emerxencia.
A intervención destes días inclúe tamén medidas de contención da erosión tras o incendio: esparecemento de palla e pequenas barreiras vexetais que mitiguen a escorrentía en pendentes pronunciadas. É traballo manual e de urxencia, porque a sucesión de choivas e nevadas este inverno engadiu presión sobre uns cimentos xa comprometidos.
Unha mina con varias historias: explotación, penal e estraperlo
O xacemento de Casaio, coñecido popularmente como a mina de Valborraz ou “a mina dos alemáns”, foi explotado pola Alemaña nazi entre 1938 e 1945 pola súa riqueza en volframio, metal estratéxico para a industria bélica. Cabe lembrar que a xestión inicial, a principios do século XX, estivo en mans de empresas belgas; máis tarde, durante a Guerra Civil e a posguerra, o lugar sumou capas de memoria dolorosa: funcionou como destacamento penal onde foron recluídos centos de combatentes republicanos.
A pegada humana nestes paraxes non se reduce á xeoloxía: as estradas de montaña, as casas de servizos e as instalacións auxiliares que conformaban o complexo mineiro falan dunha economía extractiva que transformou o macizo de Trevinca e as súas ladeiras. Tamén, na posguerra, teceronse tramas de estraperlo arredor do wolframio, actividade que deixou marcas sociais e económicas difíciles de reparar.
Nos últimos anos, o abandono foi a constante. Á vexetación invasiva e ao deterioro estrutural sumouse o lume de 2025, o maior incendio forestal rexistrado en Galicia por extensión, que calcinou cerca de 32.000 hectáreas en varios concellos de Valdeorras. Un fronte secundario, procedente da provincia de Zamora, engadiu a continuación a queima de máis de 5.000 hectáreas entre Carballeda e A Veiga, afectando paraxes de alto valor natural como o contorno do Teixadal de Casaio ou o antigo circo glaciar da Lagoa da Serpe.
Do rescate simbólico á xestión institucional: débeda pendente
A iniciativa cidadá puxo o foco nunha cuestión que dialoga con políticas culturais, ambientais e rurais: ¿cómo protexer un patrimonio in
