Un «like», motivo de cárcere: Vigo castiga o quebrantamento dixital

O Código Penal redactouse cando comunicarse con alguén esixía unha carta, unha chamada ou a presenza física. Os tribunais levan anos adaptando aquela linguaxe a un mundo onde un polgar pode invadir a intimidade allea en medio segundo. Esa adaptación ten xa consecuencias carcelarias concretas en Vigo: ditáronse condenas de prisión contra homes que, tendo xudicialmente vedado todo contacto coas súas exparellas, elixiron as redes sociais para seguíren presentes na súa vida. Instagram e TikTok foron o escenario; os métodos, desde escritos directos ata xestos tan aparentemente inofensivos como reaccionar a un vídeo publicado pola vítima.

Un «gústame» non é un xesto baleiro cando quen o envía ten prohibido comunicarse: é unha forma de facerse presente. E os tribunais xa o tratan exactamente así.

A orde xudicial non se pausa ao abrir a aplicación

Cando un xuíz impón este tipo de medida en procesos por violencia machista, o habitual é que prohiba dúas cousas á vez: aproximarse fisicamente e dirixir calquera comunicación á vítima por calquera medio. A fórmula legal non distingue entre un sobre de papel e unha notificación emerxente: o que se protexe non é o soporte da mensaxe, senón o dereito dunha persoa a saber que quen a agrediu non pode facerlle chegar nin un signo.

Saltarse esa prohibición constitúe un delito propio —o quebrantamento que recolle o artigo 468 do Código Penal—, castigado, para quen non está encarcerado, con penas de prisión de seis meses a un ano. A lei integral de 2004, que articula a resposta xudicial á violencia sobre as mulleres, reforzou ademais a esixibilidade destas medidas cautelares e de seguridade.

E por que encaixa aí un «gústame»? Porque non ocorre por accidente: esixe abrir a app, localizar o perfil e premer. É un acto deliberado, con destinataria concreta, que dispara unha alerta no teléfono da vítima e deixa un rastro verificable para a investigación. Para o Dereito, iso é comunicación en toda regra.

Da mensaxe directa á interacción mínima: a resposta dos xulgados

Os casos chegados aos órganos xudiciais vigueses cobren todo o espectro da aproximación dixital: escritos enviados mediante mensaxaría das propias plataformas e tamén contactos máis sutís, sancionados cando abondou unha reacción sobre o contido que a exparella publicara. A conclusión xudicial é nítida: a escala do xesto non dilúe o delito.

Entre a avogacía circulan, de feito, dúas advertencias simétricas. A primeira diríxese ás mulleres que sofren estes achegamentos: ante o primeiro intento, por diminuto que pareza —un seguimento, unha reacción, un comentario—, o cauce é a denuncia, nunca o silencio nin a réplica. A segunda traspásana os letrados aos seus propios clientes sometidos a estas restricións: que non busquen nas aplicacións unha porta traseira, porque servirse da pantalla para tender unha ponte cara á exparella equivale, a efectos penais, a cruzar o perímetro que a xustiza lles trazou.

A lóxica de fondo é sinxela e contundente: quen quebranta unha prohibición de comunicación mentres usa unha ferramenta deseñada precisamente para comunicar está elixindo desobedecer. A dixitalización do contacto non creou unha excepción; creou, sobre todo, probas.

O acoso de peto e as ferramentas para ataxalo

O fenómeno non é novidoso, pero medra coa centralidade do móbil na vida cotiá. A violencia de control atopa nas redes unha prolongación natural: vixilancia de publicacións, perfís falsos, presión sobre amizades e familiares. As administracións levan anos incorporando o acoso telemático ás súas campañas e ás súas estatísticas sobre violencia de xénero, un fenómeno especialmente visible entre as mulleres máis novas.