Actualidade: un Autor Prohibido na Biblioteca de Lope

A actualidade informativa vese marcada por autor prohibido na biblioteca Lope, un desenvolvemento que os observadores cualifican como un dos máis relevantes do período actual. As ramificacións destes eventos esténdense máis alá do inmediatamente visible.

Os detalles que emerxeron revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. No convento de Santo Domingo da afastada Quito apareceu un obxecto que pertenceu a Lope de Vega: un libro cuxa portada asinou e rubricou, e onde marcou pasaxes que lle interesaban. A noticia resulta chocante, mesmo referida ao escritor máis sorprendente e escandaloso da súa época. ¿Que libro é? ¿Que importancia ten? ¿Como chegou a Quito? E, sobre todo, ¿que é iso do autor prohibido? As preguntas acumúlanse… Mellor intentar contestalas unha a unha. A primeira vista, o libro podería parecer desconcertante. Polo menos, o seu título: ‘Index amplissimus insignium sententiarum quae a divo Ioanne Chrysostomo, archiepiscopo constantinopolitano, in suis lucubrationibus praeclare dictae sunt’ (Parisiis, Claudium Chevallonium, 1536), isto é, ‘Índice amplísimo das insignes sentenzas que san Xoán Crisóstomo, arcebispo de Constantinopla, formulou marabillosamente nas súas obras’. Como o título, o volume é de gran formato e debeu ser custoso: está en tamaño folio, o que tiñan na época as obras de teoloxía, de erudición, de historia, pero tamén os libros de cabalarías. Atópase nun excelente estado de conservación, encadernado en pel xunto á primeira parte das obras de san Xoán Crisóstomo. E, o máis significativo: baixo o pé de imprenta, na portada, brillan a sinatura e a rúbrica de «Lope de Vega Carpio». Para calibrar o seu valor, convén lembrar que de Lope conservamos numerosísimos textos autógrafos: comedias, cartas, poemas… non obstante, resultan escasos os libros que asinou: ata o momento coñecíase un, o que descubriu Alexandre Roquain en Lyon: ‘Il gentilhuomo’ (1571) (‘O xentilhome’), un tratado sobre a nobreza de Girolamo Muzio, encadernado xunto aos ‘Avvertimenti morali’ (1572) (‘Advertencias morais’) do mesmo autor. O que nos ocupa, sería, pois, o segundo exlibris de Lope do que se ten noticia. Esta singularidade non é a única medida da súa importancia: o achado ilustra como traballaba Lope, e mesmo axuda a reconstruír a súa biblioteca. O Fénix foi tan prolífico, e abrazou tan decididamente a imaxe de xenio que escribe comedias «en horas vinte e catro», que tendemos a crer que tiña máis talento ca erudición, e que andaba máis ocupado polas saias ca polas letras. Nada máis lonxe da verdade: ademais de perseguir saias, unía capacidade natural e horas de biblioteca. De feito, posuía unha envidiable: como o don Fernando de ‘La Dorotea’, xuntou «libros de todas letras e linguas» e ocupaba as súas horas «entre libros latinos e toscanos». Entre eles, repertorios de citas ou feitos notables, libros que aforraban o ter que buscar nos orixinais. Chamamos a esas enciclopedias ‘polianteas’, pola máis famosa delas, a ‘Polyanthea de Domenico Nanni Mirabelli’, pero Lope tendía a consultar, máis ben, a ‘Officina de Ravisius Textor’. tamén, claro, do ‘Index amplissimus’. De feito, poderiamos ter adiviñado a súa presenza na biblioteca de Lope: desde 1599 o Fénix cita constantemente a san Xoán Crisóstomo, quen aparece no ‘Isidro’, ‘a Xerusalén conquistada’, ‘A Filomena’… Unha cita deste pai da igrexa inspira o célebre soneto ‘A calidade elemental resiste’, que Lope imprime en ‘A dama boba’, ‘A Filomena’ e ‘A Circe’. A frase é: «Castitas res est angelica», ‘A castidade é unha virtude angélica’. O Fénix podería tela recollido entre os milleiros de páxinas das homilías de san Xoán Crisóstomo, pero parece máis probable que a localizase comodamente no ‘Index’, buscando sentenzas sobre a castidade. É dicir, Lope usaba o ‘Index’ como Borges a ‘Enciclopedia Británica’ ou como o…