Análise: Festival de Ópera dá un xiro xazz sobre 'Carmen

Os últimos acontecementos relacionados co festival Ópera: volantazo jazz fresco xeraron un intenso debate na opinión pública. Analistas e especialistas coinciden en sinalar que nos atopamos ante un punto de inflexión que podería marcar o rumbo dos próximos meses.

Os detalles que xurdiron revelan unha situación complexa que require unha análise detallada.

Se levamos dous títulos sevillanos, case estreas, do compositor Manuel García, recuperando a súa música, que mira estilisticamente a Mozart, pero que se fai maior en Nápoles, seguindo os pasos da ópera bufa, e á que o compositor lle engade o seu arraigo español (Sevilla, Cádiz ou Madrid, como a tirana de ‘Quien porfía mucho alcanza’), a música agora daba un xiro, porque tamén ‘Carmen’ se pode inspirar na música española (de feito, Bizet cría que a música da ‘Habanera’ era un canto popular español, e non de Sebastián Iradier), ou pasodobres como o do toreador, a seguidilla de Carmen, etc.

Un experimento musical arriscado

Esta música que busca o popular estilízase en Bizet e de aí volve ‘á rúa’ de mans dun músico que non renuncia a ela, pero coñece a linguaxe clásica, tanto da composición como do piano, e do seu pai vénlle a veta xazzística. É difícil que, xuntándolo todo, saíse algo mal. E iso a pesar de recoñecer que o experimento quedaba lonxe do que o quinteto adoita realizar.

O inicio correu a cargo do batería -un pasaxe algo longo- e logo fóronse engadindo os membros do grupo, que entoaron o comezo da ‘Seguidilla’ e ao unísono a idea principal deste tema de apertura, todo nun estilo que diríamos ‘dixie’. Pero o que non esperabamos eran unhas sevillanas con todas as súas partes ben marcadas (diríamos que ata se poderían bailar), aínda que as harmonías e as melodías se afastaban algo máis.

Aquí o experimento xa anunciaba todo o que seguiría. O seguinte tema recaía na trompeta, un momento íntimo, curto, pero quizais para contrastar co escándalo dos dous temas anteriores. Porque, digamos, a amplificación semellaba feita para un teatro co dobre de capacidade.

Innovación e homenaxe a ‘Carmen’

Sempre dicimos que flamenco e xazz son incapaces de actuar sen micros: aquí había catro instrumentos moi poderosos e, se acaso, poderíase reforzar algo o contrabaixo, que igual tampouco facía falla, coa acústica do Turina. Vale, amplifícase (que, por certo, estivo moi lograda, equilibrada, diferenciando timbres e o que queiras): pero fai falta ese volume, ao límite do que pode soportar o oído humano?

Ben, pois un descanso para a orella e un pracer tamén pola elegancia e o bo gusto do trompetista. Salim recordou a presenza de ‘Carmen’ polo 150 aniversario, e titulou o seguinte tema ‘Hasta luego, Mari Carmen’, elixindo un traballo sobre a ‘Habanera’… ao ritmo da salsa de La Habana, claro, que volvía a subir o volume e a temperatura.

De súpeto, un corte radical e unha maxistral improvisación pianística sobre un delicado ‘ostinato’ de trompeta e trombón, en permanente estado de gracia. Seguiu o pianista cunha introdución afectiva, que preparaba a versión do aria das cartas, de fondo un enorme ‘crescendo’ ao ir uníndose todos os instrumentos, co final salvaxe da batería -imaginamos que polo anuncio da morte de Carmen-, onde os decibelios que sobraban poderían terse dado ao público nun tupper aparte, para rematar de escoitalos na casa ou no campo.

Menos mal que non houbo tempo para queixas, porque saíu o Salim virtuoso, cunha introdución de saltos interválicos continuos, escalas por terceiras ou acordes enlazados por cromatismos descendentes. Aquí confirmamos que nas es