Análise: a maioría dos estudantes con bolsa universitaria decántase polas carreiras menos esixentes

Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, a maioría dos estudantes teñen bolsa universitaria. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.

Os detalles que xurdiron revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. O estudante tipo con bolsa é unha muller e procede de familias con menor nivel educativo, segundo un informe de Esade. Que haxa máis mulleres con bolsa, afirman os autores, pode deberse a que o abandono escolar prematuro entre os varóns é máis habitual. Pero tamén debe considerarse que a participación universitaria reverteuse a favor das mulleres en España e en gran parte de Occidente. Máis alá do sexo dos beneficiarios ou do seu nivel socioeconómico, é curioso que só o 28% dos beneficiarios acceda a titulacións no tramo máis alto de dificultade académica (graos científicos, como as enxeñarías ou as Ciencias da Saúde), optando un elevado porcentaxe de bolseiros polas Ciencias Sociais ou Xurídicas. As bolsas académicas —como se reparten, a quen benefician e o seu funcionamento— son un deses aspectos clave para garantir a igualdade de oportunidades educativas. Segundo Esade, en España existe pouca evidencia sobre a súa efectividade pois, aínda que hai estudos que apuntan que os bolseiros adoitan obter mellores resultados que os non bolseiros, non está claro que isto se deba ao efecto asociado a recibir a bolsa, a diferenzas de perfil entre ambos grupos ou a unha combinación de ambos. Sexa como sexa, obsérvase un patrón chamativo na evolución da traxectoria universitaria de bolseiros e non bolseiros: mentres en primeiro curso os estudantes con peores notas de acceso concentran máis bolseiros, nos seguintes a súa proporción redúcese. Pode que exista un proceso de maduración dos alumnos con bolsa, pero isto tamén indica que se van quedando os mellores nun proceso de selección positiva. É dicir, que os bolseiros con menor rendemento previo teñen máis posibilidade de perder a axuda económica. En cifras, entre os bolseiros con menor nota de acceso, un 61% perde a bolsa en primeiro curso universitario (ata o 80% en Enxeñaría e Arquitectura), fronte ao 25% entre os de mellor rendemento. A causa principal é non superar os requisitos mínimos académicos esixidos, que van desde o 65% mínimo de créditos superados en Ciencias ata o 90% en Ciencias Sociais. Hai que lembrar que as bolsas universitarias conséndense en función da situación económica das familias, medida principalmente a través do nivel de ingresos do ano fiscal anterior á solicitude. Así, a proporción de estudantes con bolsa varia considerablemente entre comunidades autónomas: en torno ao 40% dos estudantes en Extremadura ou Canarias reciben bolsa, mentres que en comunidades como Navarra, Madrid ou Cataluña este porcentaxe é inferior á metade. Así mesmo, existe unha correlación case perfecta entre o PIB per cápita das comunidades autónomas e o porcentaxe de estudantes bolseiros: a maior renda per cápita, menor porcentaxe de estudantes con axuda. Segundo Esade, non é tan evidente que as diferenzas nos resultados académicos entre bolseiros e non bolseiros sexan tan significativas. O menor abandono universitario explícase case na súa totalidade (ao 99%) por diferenzas no perfil dos estudantes e pola dificultade das carreiras que elixen. Estes datos levan aos autores do estudo a lanzar varias preguntas no aire, aínda difíciles de responder: ¿Están tendo as bolsas un impacto directo sobre a continuidade, o rendemento e a graduación? Esta información, confirmada por fontes achegadas ao desenvolvemento dos acontecementos, subliña a importancia de manter unha perspectiva informada sobre o tema.

É importante destacar que este tipo de situacións non ocorren no baleiro. Os antecedentes históricos e e