Unha demarcación baixo o mínimo histórico
Tradicionalmente considerada como un dos recunchos con maior abundancia hídrica de toda a xeografía ibérica, a conca galega está a empezar a tambalear un dos seus piares identitarios máis profundos. A imaxe de cauces caudalosos e verdes paisaxes podería comezar a formar parte dun recordo estacional se as tendencias meteorolóxicas actuais se asentan. A historia da Galicia interior está profundamente ligada á forza das súas correntes fluviais. Dende a mítica desaparición do lago Antela ata a transformación agrícola contemporánea de comarcas como Limia, a xestión do líquido elemento definiu o modelo económico e social de territorios enteiros. Neste inicio de agosto, esa relación simbiótica coa natureza enfróntase a un dos seus capítulos máis incertos.
O descenso drástico do volume de auga que transitan os principais cauces do interior norteño obrigou as autoridades hidráulicas a tomar cartas no asunto cunha celeridade infrecuente para unha zona pouco afeita a protocolos de emerxencia climática. O organismo xestor da conca, dependente do ministerio correspondente, tivo que reunir o seu comité técnico de emerxencias tras comprobar como a árida rede fluvial perde fuel a un ritmo alarmante. Non estamos ante un aviso illado nin ante unha mermas puntual froito duns semanas sen chuvias, senón ante a consolidación dun déficit estrutural que se agudiza de forma dramática durante os meses estivais.
Cando o 45% desaparece do mapa
As cifras manexadas polos técnicos reflicten unha realidade teimuda e preocupante. Durante o pasado mes de xullo, a auga que discorreu polos cauces de toda a demarcación experimentou un esboroamento que roza a metade do agardable para estas datas. Concretamente, rexistrouse un déficit do 45% respecto aos parámetros que marcan a media estacional. Este oco hídrico non fai máis que sumarse a un ano complicado, onde o balance global da conca xa acumula unha carencia superior á quinta parte da súa media histórica, situando o déficit xeral nun nada desprezable 21,1%.
Esta mermas non se reparte de maneira uniforme nin afecta a todos os recunchos por igual. O sistema montuoso e de cabeceiras que conforma o trazado do Sil no seu tramo máis alto, correspondente a terras leonesas, parece resistir os embates e mantén uns parámetros dentro do que os técnicos consideran unha etapa de plena normalidade. Con todo, a situación tórcese radicalmente canto máis nos achegamos ao sur e ao oeste. As unidades hidroxeolóxicas correspondentes ao Miño nos seus tramos de maior altitude e inferior, xunto coas concas do Cabe e do Limia, entran de cheiro no disparo da escaseza.
As consecuencias para o celeiro de Galicia
A activación dun protocolo de nivel amarelo implica moito máis ca unha simple anotación burocrática nos despachos da administración central. Para os sistemas agrarios do sur de Ourense, especialmente sensibles á dispoñibilidade de recursos hídricos para o regadío, unha prealerta supón o pistoletazo de saída de restricións inminentes e da necesidade imperativa de optimizar cada gota destinada á actividade agropecuaria.
A transformación de amplas zonas tradicionalmente devotas de secaño a extensas superficies de regadío, fortemente motorizadas e dependentes de bombeos e canles, choca de fronte cunha coyuntura onde o recurso base simplemente non está. O escenario de prealerta obriga ás comunidades de regantes a preparar as súas estruturas mentais e operativas para tempos moito máis magros.