Monterrei foi o epicentro dun lume que comezou o 12 de agosto na parroquia de A Granxa (Oímbra) e non se deu por extinguido ata o 31 de agosto. Naqueles vinte días as lapas consumiron 23.763 hectáreas, obrigaron ao corte da autovía A-52 illando temporalmente Ourense da meseta, danaron vivendas, provocaron varios feridos e mobilizaron recursos que raramente se ven reunidos na provincia.
Como se desatou e se descontrolou o incendio
O lume iniciouse arredor das 14:30 do 12 de agosto en A Granxa. Aquela tarde daba unha conxunción adversa: temperaturas elevadas, ráfagas de vento intensas e unha orografía abrupta. O monte da zona, con pendentes pronunciadas, facilitou a propagación das lapas e marcou o ritmo do desastre. No espazo de horas, o que parecía un conato pasou a ser un fronte que avanzaba con violencia.
As cifras dos medios desprazados dan idea do esforzo: 18 técnicos, 175 axentes, 241 brigadas, 153 motobombas, 6 palas, 8 unidades técnicas de apoio, 18 helicópteros, 34 avións e a intervención da UME. Aínda así, a forza do vento e a continuidade de combustible —mato, monte raso e arborado— impediron que eses medios dominasen o incendio nos primeiros días.
O lume non respectou límites administrativos: acabou afectando a nove concellos —Oímbra, Monterrei, Cualedro, Verín, Laza, Trasmiras, Castrelo do Val, Baltar e Xinzo de Limia— e rematou por unirse co incendio orixinado en Gudín (Xinzo), o que multiplicou o seu alcance. Houbo evacuacións, varias casas calcinadas e danos en infraestruturas agrícolas: coches, cuadras e patrimonio material que para algúns veciños era o último vínculo coas xeracións anteriores.
A «batalla» dese día tivo ademais episodios dramáticos. Tres brigadistas do Concello de Oímbra resultaron feridos e un mozo de 18 anos sufriu queimaduras en máis do 50% do seu corpo. No centro da comarca, aldeas como A Caridade quedaron rodeadas polas lapas o 13 de agosto: casas e vehículos foron pasto do lume en cuestión de minutos.
“Foi coma a bomba de Nagasaki”, dixo Manuel Palanca, veciño dunha aldea próxima, ao lembrar como o lume envolveu quilómetros de monte.
Rescates, testemuños e pequenas luces na escuridade
O pánico e a solidariedade mesturáronse en varios momentos. En Santa Baia (Cualedro) vivíuse un rescate que podería servir de guión cinematográfico: tres persoas quedaron atrapadas nunha explotación gandeira e, tras un primeiro intento fallido polas condicións, axentes da Policía Nacional volveron a entrar e lograron evacuar aos afectados cando a granxa xa estaba envolta en fume negro. Un teléfono que soou no momento xusto salvou a vida das persoas que alí se ocultaban.
En Monterrei, nomes e rostros saltan á vista como exemplos do drama. Samuel Vieira Justo, de 42 anos e fillo único, perdeu a vivenda que construíron os seus avós e na que vivira toda a súa vida; o seu curmán tamén quedou sen casa. Familias enteiras viron como o recordo material de xeracións quedaba reducido a cinza e á espera da axuda que tarde ou cedo terá que chegar.
E, entre tanta desgraza, a anécdota da aixada perdeu a súa dimensión coloquial para converterse en símbolo: en Bousés (Oímbra), un cartel avisa con letras vermellas: «Se alguén perdeu unha aixada os días do lume, téñea Alfonso». Ese aviso resume a comunión veciñal que aflorou: durante as horas máis críticas, os veciños organizaronse, apagaron, replegaron e cu
