O labirinto da asistencia social en Ponteareas: cando unha orde xudicial non abonda

Unha orde xudicial de afastamento, unha sentenza que ordena aos servizos sociais intervir e, aínda así, a única saída real segue sendo o domicilio familiar. É a situación que atravesa unha familia do concello pontearequés, atrapada nun bucle burocrático onde a teoría da protección choca de fronte coa práctica dos recursos dispoñibles. Unha muller de 55 anos cun diagnóstico severo de saúde mental convive actualmente cos seus proxenitores, a pesar de que a lei o prohibe de maneira expresa.

O peso dun diagnóstico histórico

Poucas veces o papel o axoanta todo. Nesta ocasión, o historial clínico da muller é longo e está documentado. Padece depresión maior desde 1992, unha doenza que quedou acreditada e recoñecida formalmente polo Instituto Nacional da Seguridade Social durante a época na que residía en Barcelona. Con todo, aquel respaldo administrativo de hai tres décadas non se traduciu hoxe nunha rede de apoio sólida na súa localidade de orixe. Cómpre lembrar que as patoloxías psiquiátricas severas requiren un seguimento continuado, recursos especializados e, sobre todo, prazas de aloxamento adaptadas ás necesidades do paciente. Nada disto parece terse materializado de forma eficaz.

Os seus coidadores principais teñen 77 anos. A nai e a súa parella, un home de avanzada idade, enfróntanse ao desgaste físico e emocional que supón aloxar na casa a unha filla adulta cun trastorno deste calado, especialmente cando o mandato xudicial dita exactamente o contrario. Demasiado tempo loitando cunha carga que excede o ámbito estritamente doméstico. A sanidade e o benestar social deberían ter tomado o relevo hai moito.

A paradoxia da sentenza ignorada

Fai escasamente un mes fixose pública a resolución xudicial que marcaba o camiño a seguir. O documento establecía con total claridade que a responsabilidade de asistir á muller recaía sobre os servizos sociais do Concello de Ponteareas. A ninguén se lle escapa que ditar unha sentenza é a parte máis sinxela do proceso; o verdadeiramente complexo en zonas rurais ou semiurbanas é atopar a infraestrutura adecuada para executala.

O gran problema estrutural saíu á luz de inmediato. O municipio carece de albergues sociais propios. É un déficit que condena a moitas familias a depender de localidades veciñas. Ante esta carencia absoluta de instalacións municipais, os responsables do caso en Ponteareas iniciaron os trámites para buscar unha praza en distintos recursos da cidade de Vigo. Con todo, e este é o nó gordiano de toda esta crise, a xestión do expediente e o seguimento da usuaria continuaron centralizados no concello do Condado. O certo é que ter que derivar a un cidadán a unha cidade a máis de corenta quilómetros de distancia porque o propio territorio non pode ofrecerlle un techo revela unha vulnerabilidade alarmante no sistema.

O abandono da rede de albergues

O resultado desta cadea de imperfeccións estruturais e administrativas terminou sendo desastroso para os directamente afectados. A muller foi finalmente acollida nun centro da cidade olívica, mais non pasou moito tempo antes de que a expulsasen. A expulsión dun destes albergues non adoita ser un fenómeno illado, senón a consecuencia do choque entre unhas normas de convivencia moi estritas e a falta de abordaxe terapéutico dos problemas psiquiátricos subxacentes que arrastran moitos usuarios.