O prezo da prevención radical — Galicia Universal

Cando a xenética empurra a decisións extremas

A medicina preventiva acadou cotas que hai apenas unha xeración parecían ciencia ficción. Unha análise de sangue pode revelar se unha persoa porta unha mutación que, con altísima probabilidade, desencadeará un cancro letal. Pero o que a ciencia descobre, a conciencia debe procesalo. E aí xorde a pregunta incómoda: estamos preparados para coñecer o noso destino biolóxico e, sobre todo, para actuar en consecuencia aínda que iso implique mutilar o noso corpo?

Esta non é unha reflexión abstracta. Cada ano, decenas de persoas en todo o mundo enfróntanse a unha disxuntiva brutal: someterse a unha cirurxía radical para extirpar un órgano san, ou vivir coa espada de Damocles dunha enfermidade hereditaria que diezmou a súa estirpe. A decisión, lonxe de ser clínica, convértese nunha viaxe ao centro da propia identidade. Porque, quen son eu sen o meu estómago, sen as miñas mamas, sen a miña tireóide? A pregunta resoa con forza nas consultas de xenética e nas salas de espera dos hospitais.

O estómago: moito máis que un órgano divestivo

Durante décadas, a función do estómago reducíase a dixerir alimentos. Pero a ciencia actual móstranos que é un órgano endócrino complexo, cun papel clave na regulación do apetito, a absorción de vitamina B12 e a comunicación co sistema nervioso. Vivir sen el non é simplemente prescindir dun conduto; é reescribir as regras da nutrición e a relación coa comida.

As persoas que pasaron por unha gastrectomía total describen un proceso de adaptación que vai moito máis alá do fisiolóxico. Comer deixa de ser un acto social pracenteiro para converterse nunha tarefa mecánica: pequenas cantidades cada dúas horas, alimentos brandos, suplementos vitamínicos de por vida, e a constante vixilancia de non precipitarse. O corpo xa non almacena reservas, e calquera erro na inxesta pode desencadear o temido «síndrome de dumping»: náuseas, suoración, taquicardia e diarrea. É, en palabras de quen o vive, unha condena á disciplina perpetua.

O dilema moral de operarse estando san

A ética médica enfróntase aquí a un territorio fronteirizo. Tradicionalmente, o xuramento hipocrático ordena «non facer dano». Pero o dano que produce un cancro devastador e hereditario non é maior que o dano dunha cirurxía preventiva? Os especialistas en oncoloxía xenética argumentan que, cando a probabilidade de desenvolver a enfermidade supera o 80% ou 90%, a intervención profiláctica é, estatisticamente, a opción máis racional. Porén, a racionalidade estatística choca coa experiencia subxectiva de quen debe tomar a decisión.

«Non se trata dunha elección entre dous males, senón dun cálculo imposible entre un mal probable no futuro e un mal seguro no presente», reflexiona un psicólogo clínico especializado en consello xenético. «O paciente debe sopesar a súa calidade de vida actual fronte á posibilidade dun sufrimento futuro. E iso, emocionalmente, pode paralizar».

Ademais, a decisión non é individual. As familias portadoras de mutacións hereditarias a miúdo arrastran unha historia de perdas prematuras. O peso de saber que esa mesma mutación matou a pais, tíos ou avós pode empurrar á acción preventiva como un acto de lealdade cara aos que xa non están, ou como un legado de esperanza para os descendentes. Pero tamén pode xerar resentimento: por que herdar o medo e a responsabilidade de ter que decidir?