O silencio legal que consume o rural ourensán

Unha España con dúas velocidades fronte ao territorio

Mentres nas grandes cidades españolas se debate con urxencia a regulación dos pisos turísticos e a especulación inmobiliaria urbana, o interior galego afronta un problema de natureza completamente oposta pero igualmente destrutivo. Non é a sobreocupación o que ameaza os fogares, senón o abandono absoluto. O mundo rural galego, e moi particularmente a provincia interior, sofre unha auténtica hemorraxia demográfica que deixa tras de si unha paisaxe de desolación xurídica e física. A España baleirada non é só un concepto político ou un slogan electoral; nos concellos ourensáns matérialízase en forma de matogueira que medra sen control, devorando lentamente os alicerces das escasas vivendas que aínda manteñen a vida latente das aldeas.

O labirinto da propiedade sen rostro

No corazón desta crise territorial subxace un problema catastral de dimensións monumentais. Historicamente, a tradición galega fragmentou o terreo ao longo de xeracións, repartindo pequenas porcións de terra entre múltiples descendentes. Este modelo, que no seu día garantiu a supervivencia das familias nunha economía agrícola de subsistencia, converteuse hoxe nun auténtico labirinto burocrático. Co paso das décadas e a imparable marcha dos seus habitantes cara a núcleos urbanos ou ao estranxeiro, son milleiros e milleiros de parcelas as que figuran nos rexistros sen un responsable activo que responda por elas.

A ausencia de titularidade efectiva non é un mero problema administrativo nin unha curiosidade notarial. É, na práctica, unha sentenza de morte para a contorna. Cando un terreo carece de alguén que o coide, a natureza avanza sen freo. A maleza acaba converténdose en combustible perfecto. A degradación da paisaxe non espera a que o papeleo se resolva nunha oficina pública.

A traxedia anunciada do lume

As consecuencias deste abandono institucional e privado non quedan na estética dunha paisaxe murcha. Durante os últimos veráns, a dramática relación entre os terreos descoidados e a integridade física das persoas púxose de manifesto de forma brutal. En múltiples episodios de incendios forestais recentes, puido observarse como as lapas atoparon nestes terreos marxinais, situados estratexicamente nos límites das aldeas, unha autoestrada directa cara ás casas habitadas.

Un responsable de emerxencias na zona, baixo condición de anonimato, confirma esta dinámica fatal. As lapas cébanse especialmente neses intersticios legais onde ninguén tivo a obriga —nin a capacidade— de limpar.

O lume é democrático na súa destrución, pero selectivo na súa propagación; sempre atopa o camiño de menor resistencia, que no rural adoita coincidir coa leira do herdeiro descoñecido.

Veciños que si manteñen as súas propiedades en perfecto estado ven como os seus esforzos resultan inútiles cando o lindeiro é un terreo pantasma que leva décadas sen ser tocado por unha ferramenta de limpeza.

O baleiro normativo das administracións

Ante este panorama desolador, a pregunta é inevitable: onde están as administracións públicas? A resposta, lamentablemente, apunta a un profundo desencontro entre a realidade do territorio e as ferramentas legais dispoñibles para xestionalo. Os concellos, que son os primeiros afectados por esta problemática, atópanse frecuentemente coas mans atadas. Ordenar a limpeza dun terreo privado esixe localizar primeiro o seu dono, unha tarefa que en moitos casos resulta materialmente imposible, ben por falecer sen testamento claro, ben por atopárense os herdeiros dispersos por medio mundo.