En desenvolvemento: I=i, mensaxe que cambiou a prevención do VIH

A actualidade informativa vese marcada por I=I: mensaxe que cambiou, un desenvolvemento que os observadores cualifican como un dos máis relevantes do período actual. As ramificacións destes acontecementos esténdense máis alá do que é inmediatamente visible.

Os detalles que foron saíndo á luz revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. Aquí está un dos avances máis relevantes na resposta científica e social fronte ao virus da inmunodeficiencia humana (VIH) que, con todo, aínda non é coñecido por unha parte significativa da poboación. Trátase dun feito clave: se unha persoa que vive con VIH toma o seu tratamento e mantén unha carga viral indetectable, non transmite o virus por vía sexual. Este é o significado detrás do concepto de «I=I». É dicir, que indetectable é igual a intransmisible. A pesar da importancia deste feito, aínda existe confusión ao respecto. Recentemente, nun programa de televisión de ámbito nacional, o programa de TVE La Revuelta, compartiuse unha mensaxe que aseguraba que «todo o mundo con VIH en España é indetectable». Días despois a viróloga Jara Llenas-García puntualizaba no mesmo programa que, para poder dicir que «indetectable = intransmisible», antes a persoa debe ser diagnosticada e tratada. Que significa indetectable? A carga viral é a cantidade de VIH que circula no sangue. Con tratamento antirretroviral esa cantidade diminúe ata niveis tan baixos que as probas de laboratorio habituais non detectan o virus no sangue. A iso chamámoslle «posuír unha carga viral indetectable». Na práctica, cando o tratamento se toma de forma constante, a carga viral volve indetectable nos primeiros meses e, cunha toma regular e continuada, mantense así a longo prazo. Estar indetectable non significa que o VIH desaparecese do organismo. Significa que o virus está controlado, a saúde protéxese e, asemade, non se produce a transmisión sexual. A afirmación de que o VIH non se transmite por vía sexual cando a carga viral é indetectable apoiaase en máis dunha década de estudos clínicos e observacionais de alta calidade. O primeiro gran punto de inflexión chegou co ensaio clínico HPTN 052, cuxos resultados publicáronse en 2016. Este estudo realizouse con parellas serodiferentes, nas que só un dos membros vivía con VIH. No estudo non houbo ningunha transmisión do virus cando o membro da parella con VIH estaba indetectable tomando o seu tratamento. As escasas transmisións documentadas déronse exclusivamente cando a supresión viral aínda non se alcanzara, ou cando o tratamento fallara ou se interrompera. Este achado foi confirmado e reforzado por tres grandes estudos observacionais deseñados especificamente para detectar transmisións: PARTNER e PARTNER2 e Opposites Attract, que incluíron en conxunto parellas serodiferentes, heterosexuais e de homes que teñen sexo con homes, en distintos países. Durante o seguimento, estas parellas mantiveron máis de 125.000 relacións sexuais sen preservativo. O resultado foi consistente en todos os estudos: non se observou ningunha transmisión xeneticamente vinculada cando a persoa que vivía con VIH estaba indetectable. Desde o punto de vista estatístico, as estimacións do risco de transmisión foron 0,00 por cada 100 parellas ao ano, con intervalos de confianza estreitos. Aquí a linguaxe importa: falar de «risco case nulo» non reflicte a evidencia de forma xusta e mantén dúbidas innecesarias. Os datos permiten, e esixen, unha mensaxe clara. Indetectable significa intransmisible por vía sexual. Así o recoñecen a OMS, ONUSIDA e os Centros para o Control e Prevención de Enfermidades dos Estados Unidos (CDC). Non é unha opinión nin un consigna activista, senón un dos feitos mellor demostrados na historia da prevención do VIH. «Indetectable é igual a intransmisible» refírese á transmisión sexual. ONUSIDA exprésao de